موانع حمل یکسره کالا از بندر امام رفع شود/ روند حمل کالاهای وارداتی و صادراتی از خوزستان تسریع می شود/ فرآیندهای کاذب و دست و‌پاگیر در حوزه های مدیریتی و قانونی باید شناسایی و رفع شود بزرگترین بنادر آفریقای جنوبی را بشناسید کارنامه درخشان سازمان بنادر در پایداری تجارت دریایی کشور و مدیریت تحریم/ تأکید بر مکانیزه‌سازی و ارتقای خدمات به ذینفعان/ برون‌سپاری خدمات دریایی با دقت و قوت پیگیری می‌شود استفاده از پهبادها برای مانتیور امنیت بندر آنتروپ نجات خلبان هواپیمای تفریحی توسط تیم جستجو و نجات دریایی بندر نوشهر حمل یکسره بیش از ۸ هزار تن کالای اساسی از بندر چابهار ورود کالای ملوانی به بندر خرمشهر ارتقاء ایمنی بنادر صیادی با تعامل سازمان بنادر و سازمان شیلات/ به‌روزرسانی جرایم قانون حفاظت از دریاها و رودخانه های قابل کشتیرانی در برابر آلودگی نفتی ظرفیت بنادر بازرگانی کشور 260 میلیون تن است/ بنادر ایران می‌تواند هاب‌ ترانشیپی منطقه شود رتبه بیست و ششم کشور در صید و صیادی جهان/ تحقق بومی‌سازی دانش پرورش ماهی در قفس
مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریاییِ سازمان حفاظت محیط زیست در گفت‌وگو با «بندر و دریا» مطرح کرد
تدوین استاندارد کیفیت آب‌های محیطی تا پایان شهریور

بندر و دریا |وقتی قرار باشد وضعیت زیست‌محیطی دریاهای کشور بررسی شود، نمی‌توان سراغ مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست را نگرفت و از زاویه آن‌ها به قضیه نگاه نکرد؛ سازمانی که وظیفه تدوین استانداردهای ملی حفاظت از محیط زیست را بر عهده دارد و عملکرد دستگاه‌ها را در این بخش پایش می‌کند. آن‌ها به‌تازگی پایش ریزپلاستیک‌ها در دریای خزر را انجام داده‌اند و عملکرد زیست‌محیطی بنادر کشور را زیر ذره‌بین برده‌اند. همین، بهانه‌ای شد که میزبان ضیاء‌الدین الماسی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی، باشیم. او در گفت‌وگو با «بندر و دریا»، از آلودگی نفتی خلیج فارس گفت و پرترددترین آبراه دنیا را آلوده‌ترین دریای کشور نامید. همچنین، در خصوص پراکندگی ریزپلاستیک‌ها در دریای خزر اعلام کرد که رضوانشهرِ گیلان آلوده‌ترین منطقه خزر از نظر تراکم ریزپلاستیک‌هاست.

سازمان حفاظت محیط زیست چه الزامات ملی برای مقابله با آلودگی‌های دریایی دارد؟ 

مهم‌ترین الزام ملی که سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه آلودگی دریاها دارد، قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کشتیرانی در برابر آلودگی نفتی (مصوب ۱۳۸۹) است. همچنین در کنار این قانون، مصوبه سال 1391 هیئت وزیران تحت‌عنوان «سامانه (طرح) ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی در دریا و رودخانه‌های قابل کشتیرانی»، دو مبنای اصلی فعالیت سازمان در حوزه آلودگی نفتی به حساب می‌آیند.

علاوه بر این‌ها، قانون توزیع عادلانه آب و آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب، قانون شکار و صید و قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست نیز در زمره قوانین ملی مرتبط با حفاظت از محیط زیست دریایی است. در کنار این موارد، قوانینی همچون قانون مدیریت پسماندها و آیین‌نامه‌های مربوط به آن، و قانون هوای پاک نیز که اخیرا تصویب‌شده، چهارچوب‌های قانونی حفاظت از محیط زیست دریایی در برابر آلودگی‌ها را تشکیل می‌دهند.

 

به آلودگی نفتی و اهمیت آن برای سازمان حفاظت محیط زیست اشاره کردید. با توجه به این‌که بنادر جنوبی کشور همواره درگیر آلودگی نفتی هستند، طی پنج سال اخیر، چقدر در جلوگیری و مقابله با آلودگی‌های نفتی موفق عمل 

شده است؟

در مقایسه با وضع مطلوب موردنظر، از شرایط کنونی راضی نیستیم، اما طی این پنج سال پیشرفت زیادی کرده‌ایم؛ برای مثال، در سال‌های گذشته بسیاری از ضوابط، دستورالعمل‌ها و استانداردها را نداشتیم، اما در حال حاضر داریم. در گذشته، متاسفانه، همکاری بین دستگاه‌ها بسیار ضعیف بود، ولی اکنون این همکاری تقویت شده است. همچنین، همکاری‌های منطقه‌ای در این دوره تقویت شده، اما نمی‌توانیم بگوییم که آلودگی کنترل شده است. متاسفانه، همچنان حادثه اتفاق می‌افتد، همچنان شاهد لکه‌های نفتی بزرگ هستیم و با مشکلاتی همچون فرسودگی تجهیزات دست‌وپنجه نرم می‌کنیم.

در بحث پیشگیری از آلودگی موفق‌تر عمل شده یا در بحث پاک‌سازی آلودگی‌هایی که اتفاق افتاده است؟ 

در حوزه پیشگیری، سازمان حفاظت محیط زیست در سال‌های اخیر گام‌های مهمی را برداشته است. نظام‌مندکردن بازرسی‌های محیط زیستی از تاسیسات فراساحل به‌ویژه سکوهای نفتی، که برای چهارمین سال متوالی در حال انجام است، ازجمله اقدامات این سازمان بوده است. همچنین، ارزیابی عملکرد زیست‌محیطی صنایع مستقر در سواحل به‌طور منظم در دستور کار قرار دارد. سال گذشته، دور اول ارزیابی عملکرد محیط زیستی بنادر اصلی کشور انجام شد و امسال، این ارزیابی‌ها با توسعه به حوزه شیلات ادامه خواهد یافت. ارائه گزارش محیط زیستی بازرسی‌های صورت‌گرفته به دستگاه مربوطه در اقدام برای پیشگیری از وقوع آلودگی‌ها، نوسازی و بازسازی تاسیسات و تجهیزات و بهبود و ارتقای مدیریت محیط زیست بنادر، صنایع و تاسیسات فراساحلی موثر بوده است.

حیطه بعدی، تدوین ضوابط، دستورالعمل‌ها، راهنماها و استانداردها بوده، برای مثال، استاندارد تاسیسات دریافت فضولات نفتی در بنادر، راهنمای استفاده از مواد پراکنده‌ساز ـــ  موادی که در هنگام مقابله با آلودگی استفاده می‌شوند ـــ استاندارد انتخاب بوم، استاندارد پاک‌سازی سواحل از آلودگی نفتی ـــ  دو مورد اخیر در مشارکت با سازمان ملی استاندارد تدوین شده‌اند ـــ  و نیز برآورد خسارات نفتی بعد از وقوع حادثه، اقداماتی بوده که در سال‌های اخیر به اجرا درآمده است. 

 

سازمان حفاظت محیط زیست پایش‌های دوره‌ای از بنادر، دریاها و سکوهای نفتی انجام می‌دهد. کدام دریای کشور بیشترین آلایندگی را دارد ـــ به‌خصوص آلایندگی نفتی و پلاستیک‌ها؟ 

در خصوص آلایندگی نفتی، خلیج فارس رتبه نخست را دارد، دریای خزر دوم است و دریای عمان در رتبه سوم ایستاده است. دلیل این اتفاق هم میزان بالای فعالیت‌های نفتی در خلیج فارس است. همچنین، در خلیج فارس با حوادث نفتی متعدد بر اثر عبورومرور تانکرها، قاچاق سوخت و حوادث میدان‌های نفتی مواجه هستیم. با وجود این‌که فعالیت نفتی ایران در دریای خزر کم است، اما به‌واسطه فعالیت نفتی برخی کشورهای حاشیه این دریا، گاهی اوقات شاهد آلودگی نفتی دریای خزر هستیم و پیامدهای سوء فعالیت‌های نفتی این کشورها در دریای خزر را در سواحل خود تجربه می‌کنیم.

در خصوص پلاستیک‌ها، مطالعات و بررسی‌ها را در دریای خزر شروع کرده‌ایم. اطلاعاتمان در خلیج فارس محدود به یک پیمایش سراسری است که از دریای عمان تا خلیج فارس انجام شده است. اما در دریای خزر دو فاز مطالعه دقیق را انجام داده‌ایم. در خصوص میزان پراکندگی ریزپلاستیک‌ها در این دریا، می‌توانیم بگوییم که به‌طور کلی از سمت گیلان به گلستان، از زیاد به کم بوده است. در این میان، کمترین آلودگی ریزپلاستیکی را پارک ملی بوجاق دارد که تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست است و بیشترین آلودگی مربوط به منطقه رضوانشهر است. امسال در حال بررسی منشا ریزپلاستیک‌ها هستیم، این‌که چه سهمی از منشا پلاستیک‌ها از دریا به خشکی است و چقدر از خشکی به دریا و این‌که این آلودگی از ناحیه فعالیت‌های صنایع است یا حمل‌ونقل یا زباله‌های شهری. این بررسی به‌زودی به نتیجه می‌رسد و این، مبنای سیاست‌گذاری ما در حوزه ریزپلاستیک‌ها و زباله‌های دریایی خواهد بود.

 

سال گذشته، فعالیت‌های زیست‌محیطی بنادر را پایش کردید. بنادر چه کارنامه‌ای را در آن پایش به جا گذاشتند؟ 

سال گذشته، نخستین دوره بررسی عملکرد زیست‌محیطی بنادر را آغاز کردیم. هفت بندر اصلی کشور ازجمله بنادر امیرآباد، انزلی، ماهشهر، شهیدبهشتی، شهیدرجایی و بوشهر و دو بندر خصوصی کاسپین و کاوه را در پنج حوزه‌ی عملکردی ارزیابی کردیم. در نخستین دور از پایش بنادر، عملکرد بنادر در رابطه با آب توازن، مدیریت پسماندها، فضولات نفتی، لای‌ریزی در دریا و امکانات مقابله با آلودگی مورد بررسی قرار گرفتند.

امسال هم در برنامه داریم که بنادر و اسکله‌های شیلاتی را بررسی کنیم و سال بعد، اسکله‌ها و بنادر نفتی را به این بازرسی‌ها اضافه خواهیم کرد. با نیروی دریایی ارتش و سپاه هم مذاکراتی صورت گرفته تا بنادر آن‌ها هم بررسی شود و به این ترتیب، تصویری کامل از وضعیت محیط زیستی بنادر کشور داشته باشیم. 

سال اول چون به صورت آزمونه (پایلوت) انجام شد، نیاز به هماهنگی‌هایی داشت تا مشخص باشد که قرار است چه حوزه‌هایی ارزیابی شود. در کنار الزاماتی که سازمان بین‌المللی دریانوردی در کنوانسیون مارپل پیگیر است، ما هم الزامات ملی را مطرح کرده‌ایم تا عملکرد محیط زیستی بنادر از پوشش قانونی جامعی برخوردار باشد.

در این بررسی‌ها به نکات جالبی رسیدیم. برای مثال، با وجود این‌که دریافت پسماند از شناورها به‌صورت تجمیع برای بنادر اهمیت دارد، اما تفکیک و مدیریت پسماندها نیاز به بهبود دارد. اکثر بنادر مشکل پساب بهداشتی داشتند و مشخص نبود که این پساب‌ها چه سرنوشتی در انتظارشان است. در بحث لایروبی و لای‌ریزی هم برخی بنادر برنامه‌هایی را داشتند که نیازمند تقویت در ابعاد مدیریت محیط زیستی بود.

 

کدام بنادر در این بررسی‌ها در رعایت الزامات زیست‌محیطی عملکرد بهتری داشتند؟ 

نقاط قوت و ضعف بنادر با یکدیگر فرق داشت. برای مثال بندر بوشهر از نظر اقدامات مقابله با آلودگی نفتی فوق‌العاده فعال بود، اما در زمینه دریافت فضولات نفتی نیازمندی‌هایی داشت که هنوز برطرف نشده است. در این زمینه، انتظار داریم که مدیران بنادر در اجرای سه موضوع مدیریت پسماند، دریافت فضولات نفتی و طرح‌های اقتضایی مقابله با آلودگی نفتی بازنگری کنند.

 

در بحث حفاظت از دریاها، چه شرایطی داریم؟ اگر وضعیت را با استانداردهای بین‌المللی آلایندگی بسنجیم، وضعیت چگونه است؟ 

در حوزه مدیریت آلودگی‌های دریایی، استاندارد بین‌المللی وجود ندارد، بلکه مدل مدیریت منطقه‌ای پیاده می‌شود. این مدل مدیریتی با همکاری کشورهایی است که در یک پهنه آبی با هم سهیم هستند. برای نمونه، خلیج فارس پرترددترین آبراه جهان به شمار می‌رود، بستر این دریا به‌طور طبیعی آغشته به نفت است، وقتی این‌همه تردد و استخراج نفت وجود دارد، طبیعی است که آلودگی آن از آلودگی دریاهای دیگر بیشتر باشد، لذا مدل مدیریتی آن متفاوت است. در چنین شرایطی، در منطقه هم با انواع چالش‌ها روبه‌رو هستیم ازجمله مسائل نظامی، تعاملاتی که بین کشورها وجود دارد و یا شیطنت‌هایی که از بیرون اتفاق می‌افتد و به تنش‌ها دامن می‌زند. بر این اساس، به مدل مدیریتی خودمان و مدل منطقه‌ای برای حفاظت از خلیج فارس نیاز داریم. البته کارهایی در این حوزه انجام داده‌ایم که می‌تواند سنگ‌بنای یک مدیریت موثر باشد. اولین قدم، تدوین استانداردهای کیفیت محیط زیست پهنه آبی است. ما برای دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان دو دسته استاندارد تدوین کرده‌ایم. یکی، استاندارد کیفیت آب‌های محیطی است و دیگری، استاندارد حدود مجاز تخلیه پساب به دریا.

استاندارد کیفیت آب‌های محیطی برای دریای خرز تدوین، تصویب و ابلاغ شده است. استانداردهای مربوط به خلیج فارس و دریای عمان نیز تدوین شده و با همکاری دستگاه‌های مربوطه ازجمله وزارت نیرو، وزارت نفت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، این استانداردها بررسی و نقد شده است. امیدوارم ماه آینده تکلیف استانداردهای زیست‌محیطی دریای عمان و خلیج فارس نهایی شود و فرایند تصویب و ابلاغ را تا پایان شهریورماه امسال طی کند. این استانداردها مشخص می‌کند که کیفیت مطلوب محیط زیست دریایی چه باید باشد. پس از نهایی‌شدن استانداردها، می‌توانیم بگوییم که چه وضعیت و شرایطی داریم. تاکنون این استاندارد را نداشتیم و به همین دلیل هم نمی‌توانیم بگوییم که مدیریت زیست‌محیطی دریاهای کشور از سوی دست‌اندرکاران، از جمله صاحبان صنایع، مناطق ویژه اقتصادی مستقر در سواحل، مناطق آزاد و دیگران، تا چه حد موثر بوده است.

موضوع دوم، ضوابط مدیریتی است که باید در پیشگیری از آلودگی محیط زیست اعمال شود. این موضوع به نوبه خود به یک رشته موضوعات دیگر وابسته است که تمام این موارد در طول این سال‌ها، یک‌به‌یک، حل‌وفصل شده‌اند. ازجمله این مسائل، مدیریت پسماند و پساب‌های با منشا خشکی است. این پسماندها و پساب‌ها مستقیما تحت مدیریت آلودگی‌های دریایی قرار ندارند، اما محیط زیست دریایی به‌شدت از آن متاثر است.

ما دو موضوع مهم در خشکی داریم، یکی، موضوع پسماند و دیگری، پساب‌های شهری و صنعتی. در موضوع پسماند، چند ماه پیش دفتری به‌صورت تخصصی با عنوان «دفتر پسماند» در سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد شد که نشان می‌دهد موضوع برای این سازمان بسیار بااهمیت است. ضعف مدیریت پسماند یکی از آسیب‌هایی است که به محیط زیست دریایی وارد می‌شود و برنامه مشترک ما و دفتر پسماند سازمان حفاظت محیط زیست هم برای کنترل این آلودگی‌هاست.

موضوع بعدی درباره تخلیه پساب تصفیه‌نشده به دریاست که باید ممنوع شود. به‌عبارتی، هیچ پسابی نباید پیش از تصفیه‌شدن در دریا تخلیه شود. این موضوع، در بخش تخلیه پساب‌های شهری در دریا، به وزارت نیرو برمی‌گردد. البته قوانین آن تدوین و در برنامه ششم توسعه هم هدف‌گذاری شده است...  . 

ضوابط اجرایی دفن مواد زائد در دریا و نیز چگونگی اوراق‌سازی و بازیافت شناورها از دیگر موضوعاتی است که در سال جاری در دست تدوین و ابلاغ است.

 

اشاره کردید که سنگ‌بنا گذاشته شده تا بر اساس آن استانداردها تدوین و مشخص شود که با چه مشکلاتی رو‌به‌رو هستید و وضعیت چگونه است. چه زمانی تدوین این استانداردها تمام می‌شود تا یک طرح کلی از وضعیت آلایندگی آب‌های کشور به دست آید؟

فکر می‌کنم که تا آخر شهریورماه بتوانیم استانداردها را به تصویب برسانیم. تدوین استانداردها حدود 5/1 تا دو سال طول کشیده است. اگرچه از سال 1391 مطالعات استانداردهای تخلیه مواد زائد به دریا را آغاز کردیم، در یک سال و نیم اخیر، بازنگری آن‌چه که سازمان محیط زیست مطالعه کرده با همکاری وزارتخانه‌های نیرو، نفت، جهاد کشاورزی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان بنادر و دریانوردی انجام شده است.

 

پس به این ترتیب، در پایان شهریورماه، یک استاندارد درباره کیفیت آب دریاهای کشور وجود خواهد داشت؟

بله، البته در حال حاضر درباره دریای خزر استاندارد کیفیت آب‌های محیطی ابلاغ شده است. 

 

با این استاندارد ابلاغی، وضعیت کیفیت آب در دریای خزر چگونه است؟ 

در قسمت جنوبی دریای خزر که سمت ایران است و در رابطه با استانداردهایی که وجود دارد، وضعیت کشور بد نیست. ضمن آن‌که این استانداردها مورد پذیرش هر پنج کشور حاشیه دریای خزر هم هست. 

 

آیا برخلاف تصور و آن‌چه که در ظاهر به نظر می‌رسد، اوضاع دریای خزر خوب نیست و آلایندگی بالایی دارد؟

در بخش‌هایی بله، همین طور است. در آب‌های ساحلی، از نظر میکروبی، مناطقی را داریم که وضعیتشان خوب نیست. به‌خصوص در دهانه مصب‌ها و جاهایی که فاضلاب شهری وارد دریا می‌شود.

در رابطه با وضعیت آلودگی میکروبی، با توجه به پایش‌هایی که هرساله انجام شده، بخش عمده آلودگی‌ها به ورود فاضلاب‌ها و پساب‌های شهری مربوط می‌شود.

امسال حدود 141 ایستگاه را در خصوص پایش میکروبی بررسی کردیم. البته هر سال این پایش انجام می‌شود و تمرکز روی مناطق تفرجگاهی و شناگاه‌هاست. در این پایش، استاندارد کیفیت آب که مدنظر است دو بخش اصلی دارد، یکی، استفاده تفرجی از آن و دیگری، استاندارد حفاظت از بوم‌سازگان.

31 ایستگاه از این 141 ایستگاه در استان گیلان پایش شده که هشت ایستگاه در وضعیت سالم بوده‌اند و بقیه هم در وضعیت هشدار قرار دارند. وضعیت هشدار به‌معنی وجود خطر متوسط یا بالای آلودگی است. در استان مازندران، از 53 ایستگاه، 9 ایستگاه سالم بود و در گلستان، از سه ایستگاه، سلامت یکی از ایستگاه‌ها گزارش شد. اما درباره جنوب کشور، به‌طور کلی آلودگی میکروبی آب‌های ساحلی پایین است. به‌جز در نقاط محدودی همچون قسمت‌های از آب‌های مجاور شهر بندر عباس که بار آلودگی بالاتر از سایر نقاط است. 

 

به‌عنوان پرسش آخر، درباره اوراق‌سازی کشتی‌ها و این‌که برای این موضوع برنامه‌ای در دست است یا خیر،

توضیح دهید. ‌

یکی از فعالیت‌های دریایی، موضوع بازیافت کشتی‌هاست که به اوراق‌سازی یا اسکراب نیز شناخته می‌شود. این فعالیت به‌شدت آلوده‌کننده است و سازمان حفاظت محیط زیست در این‌باره نگرانی‌های جدی دارد. لذا، معیارهای محیط زیستی اصلی در این فرایند از سوی سازمان حفاظت محیط زیست تدوین شد و در کارگروه تخصصی سامان‌دهی سواحل، بنادر و جزایر شورای امنیت کشور، ضوابط را با بقیه دستگاه‌ها به اشتراک گذاشتیم. این ضوابط به برخی از مراکز که زیرساخت‌های لازم برای اوراق‌سازی شناور‌های با تناژ پایین را دارند امکان می‌دهد که تحت نظارت، شناورهایی را بازیافت کنند. این نکته را تاکید می‌کنم که اوراق‌سازی، به‌عنوان یک صنعت برای اوراق کشتی‌های بزرگ در کشور، تا حصول اطمینان از وجود تاسیسات استاندارد و فرایندهای تحت کنترل، ممنوع است. البته برنامه‌ای با سازمان بنادر و دریانوردی برای راه‌اندازی یک مرکز اوراق‌سازی مجهز و استاندارد در شرقی‌ترین نقطه دریای عمان داریم، ولی تا آن زمان، اوراق‌سازی ممنوع است، مگر برای شناورهایی که به‌صورت استثنا و با تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان بنادر و دریانوردی مجاز به اوراق شوند. تاکنون 35 واحد متقاضی اوراق‌سازی، که ادعا داشتند امکانات اوراق‌سازی را دارند، مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند که هشت متقاضی تایید اولیه را دریافت کرده‌اند، اما باید خودشان را بر طبق ضوابط اعلامی از سوی سازمان حفاظت محیط زیست تجهیز کنند.|

۱۱ تیر ۱۳۹۹ ۱۰:۰۹
کد خبر : ۵۰,۷۵۷

ارسال نظرات

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید