رئیس اداره بندر آستارا از تاثیر ویژگی‌های بومی بر توسعه بندری می‌گوید:‌
تجارت؛ پیشه باستانیِ آستارا

 بندر و دریا   |  تا همین چند سال پیش، بندر آستارا، بندری کوچک در غربی‌ترین نقطه‌ی دریای خزر بود با روزهای غیرتعطیلِ خلوت و روزهای تعطیل پر از خریدار که پاتوقشا‌ن، بازارچه ساحلیِ شهر بود. امروز اما وقتی که وارد بندر آستارا می‌شوید، با یک کارگاه بزرگ عمرانی مواجهید که لحظه‌ای خواب ندارد. کیانوش امیری، رئیس اداره بندر آستارا، در این مصاحبه با برشمردن ویژگی‌های جغرافیایی، تاریخی و مردم‌شناسانه‌ی این شهر  برای مخاطبان «بندر و دریا» توضیح می‌دهد که چطور در طول 14 سال، آستارا  از  یک بندر صیادی به یکی از  اصلی‌ترین بنادر  تجارت دریایی دریای خزر بدل شد.

بندرِ آستارا را برای مخاطبان ما معرفی کنید و ویژگی‌های آن را توضیح دهید.

بندر آستارا یکی از بنادر استان گیلان است که در غرب استان واقع شده و مساحت آن 60 هکتار است. این بندر در سال 1375 به‌صورت یک بندر صیادی در نظر گرفته شده بود، اما با توجه به انقراض ماهی کلیکا و ضعیف‌شدن بخش شیلاتی، بندر آستارا از سال 1385 از زیرمجموعه سازمان شیلات خارج و به سازمان بنادر و دریانوردی واگذار شد. سازمان بنادر و دریانوردی طبق مناقصه‌ای در سال 1388 این شرکت را به بخش خصوصی واگذار کرد. این قرارداد به‌صورتB.O.T و 40‌ساله است که شرکت کاوه برنده آن بود. از سال 1392 بهره‌برداری از این بندر شروع شد و فروردین‌ماه همان سال، اولین کشتی در آن پهلو گرفت. درحال‌حاضر هم ما حدود 14 هزار و 200 متر مربع انبار مسقف، 16 هزار تن سیلوی غلات، شش هکتار محوطه‌ی آسفالت و 10 هکتار محوطه‌ی خاکی داریم که برای دپوی کالاها استفاده می‌شود. دو پست اسکله به طول 205 متر در مجموعه وجود دارد و 75 متر اسکله‌ی دیگر هم در حال ساخت داریم که 90 درصد پیشرفت داشته است. با ساخت این 75 متر، دو پست اسکله 150 متری بندر تکمیل می‌شود. همچنین این بندر، یک پست اسکله 20 متری خدماتی هم دارد. سازمان بنادر در سال جاری برق بندر آستارا را از 300 کیلووات به هزار و 300 کیلووات ارتقاء داد. طبق قراردادی که شرکت کاوه با شرکت‌های زیرمجموعه خودش انجام داده، تا دو سال آینده هشت هزار متر مربع دیگر انبار در این‌جا ساخته می‌شود. 

 

با این ارتقاء شاهد رشد تخلیه و بارگیری هم بوده‌اید؟

در سال 1398 تعداد کشتی‌هایی که این‌جا آمده بودند، 67 فروند بود؛ البته این آماری که عرض می‌کنم، آمار 9‌ماهه اول سال بود که امسال، این تعداد با 45 درصد رشد به عدد 97 فروند کشتی رسیده است. واردات 9‌ماهه پارسال، 17 هزار و 329 تن بود و امسال هم 43 هزار و 148 تن، که نشان از رشد 149 درصدی واردات در 9‌ماهه اول سال دارد. صادرات ما در سال 1398، 92 هزار و 261 تن بوده که در 9‌ماهه اول امسال به 110 هزار و 834 تن رسیده و نشان از رشد 20 درصدی دارد. بر این اساس، کل واردات و صادرات ما در سال 1398، 109 هزار و 590 تن و در سال 1399، 155 هزار و 303 تن بوده است و می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که نسبت واردات و صادرات 9‌ماهه اول امسال به سال قبل، 43 درصد افزایش تخلیه و بارگیری بوده است. همچنین از ابتدای آبان‌ماه امسال، طرح پهلوگیری کشتی‌های کانتینر یخچالی را آغاز کردیم که عموما محموله‌های میوه، تره‌بار و خشکبار دارند. این طرح تاکنون 188 کانتینر یخچالی و معمولی را در قالبِ شش کشتی به بنادرِ حوزه دریای خزر، اکتائو و روسیه صادرات کرده که مجموعا حدود دو هزار تن در این زمینه صادرات داشتیم.

 

یکی از موضوعاتی که در چند سال گذشته، نام بندر آستارا را سر زبان‌ها انداخته، خط آهنِ آستارا ـــ‌ آستاراست. درباره این راه‌آهن و نقش آن در تجارت دریایی بندر آستارا بگویید.

از دو سال قبل، ریل‌گذاری مسیرِ آستارا‌ ـــ ‌آستارا انجام شده و محموله‌ها از طریق ریل وارد شهرستان آستارا می‌شود. ولی در پروژه‌های جدیدی که تعریف شده، قرار است این خط‌آهن از آستارا به رشت برود که این موضوع می‌تواند مزیت خوبی برای بندر محسوب شود؛ چراکه با اتصال ریلی آستارا به رشت، عملا بندر آستارا در مسیر یکی از سرشاخه‌های راه‌آهن شمال ‌ـــ‌ جنوبِ کشور قرار گرفته و طبعا سرعت تبادل کالا را بالا برده و زمینه ترانزیت، صادرات و  واردات را فراهم می‌کند.

 

پس این ریل فعلا از شهر آستارا در آذربایجان به شهر آستارا در ایران وصل شده است؟ 

بله. ریلی که کشیده شده از آستارای آذربایجان تا شهر آستارای ماست، اما این‎که این ریل بخواهد وارد بندر شود، موضوعی است که هنوز برای آن برنامه‌ای وجود ندارد؛ اگرچه فعالان اقتصادی و کارشناسان حمل‌ونقل چندوجهی معتقدند که ورود این ریل به بندر آستارا می‌تواند زمینه‌ساز رشد جابه‌جایی بار و تجارت دریایی در دریای خزر باشد. 

 

به حمل‌و‌نقل چندوجهی اشاره کردید، با توصیفاتی که از بندر آستارا داشتید، این بندر را باید جزء بنادر نسل چندم به حساب آورد؟

در‌حال‌حاضر سازمان به دنبال آن است که بتواند بنادرِ خودش را به بنادر نسل سوم ارتقاء دهد، اما این نکته که شما فرمودید، اشاره‌ به این موضوع دارد که دولت برای دستیابی به چنین هدفی در بندر آستارا قدم‎به‎قدم حرکت کرده است؛ به این معنی که در سال 1393 دولت از مجلس خواست که موافقت خود را با منطقه ویژه آستارا اعلام کند و عملا از سال 1396، یعنی سه سال بعد، این بندر به منطقه ویژه اقتصادی بدل شده و این پیشرفت قابل ملاحظه‌ای به‎شمار می‌رود. البته گمرک تاکنون، کد گمرکی این بندر را اختصاص نداده است، اما طبیعی‌ است که وقتی منطقه ویژه‌ای در یک بندر ایجاد بشود، در بحث ارزش افزوده‌ی کالاها، صنایع تبدیلی به بندر وارد شده و سرمایه‌گذاری می‌کنند.

 

فایده این سرمایه‌گذاری چیست؟

کاهش هزینه‌ی تولید داخل. بالاخره هر چقدر بتوانید فاصله‌ی تولیدکننده با مصرف‌کننده را کم‌ کنید، به همان اندازه هزینه‌های تولید را کاهش داده‌اید و از آن‌جا که منطقه‌ی ویژه‌شدن یک بندر با ورود کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنایع تبدیلی و ارزش افزوده همراه است، می‌توانیم بگوییم که فایده این سرمایه‌گذاری، ارزان‌شدن قیمت تمام‌شده‌ی کالا را برای مصرف داخلی یا بین‌المللی است. همچنین در خصوص واردات تجهیزات در چنین بندری، هزینه گمرکی صفر خواهد شد که این موضوع نیز تاثیر مضاعفی روی کاهش هزینه‌های تولید و ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاران خواهد داشت.

 

الان عمده کالاهایی که وارد می‌شوند کدام است؟

واردات ما در سال‌های اولیه شروع کار بندر، آهن‌آلات  و چوب بود و هم اکنون غلات و چوب است؛ برای ترانزیت هم کود. پس اصلی‌ترین اقلام صادراتی ما درحال‌حاضر مواد شمیایی، پتروشیمی و مصالح ساختمانی است و امسال، میوه و تره‌بار نیز به آن اضافه شده.

 

به چه کشورهایی؟

به کشورهای حوزه‌ی دریای خزر، شامل قزاقستان (اکتائو) و روسیه (آستراخان) و آن هم از طریق دو لاینِ یخچالی. 

 

نگاه مردم شهر آستارا به پروژه‌ی بندر و فعالیت‌هایی که در این چند سال صورت گرفته، چگونه بوده است؟ 

با توجه به این‌که سازمان، سرمایه‌گذارانِ بخش خصوصی را این‌جا آورده و یکی از سیاست‌هایش این است که بتواند بندرها را چابک‌سازی کند، به اعتقاد من اثرِ خود را روی شهروندان آستارایی خواهد گذاشت؛ یعنی علاوه بر این‌که خود سازمان توانایی‌اش را دارد، بخش خصوصی را هم به این‌جا آورده که بتواند زودتر بندر را به‌طور کامل به بهره‌برداری برساند که طبعا اولین نتیجه آن اشتغال‌زایی خواهد بود و شهروندان آستارا از آن بهره‌مند خواهند شد. واقعیت این است که بنادر هر جا احداث شوند، توسعه و اشتغال‌سازی پایداری ایجاد می‌کنند و این اشتغال‌زایی و این مراوداتی که بندر در تخلیه و بارگیری دارد و همچنین منطقه‌ی ویژه‌ای که راه افتاده، سطح اقتصاد و معیشت مردم را بالاتر خواهد برد و این به نفع شهر و شهروندانش است. 

 

می‌دانید که شغل قدیمِ مردم آستارا چه بوده؟

شهروندان این شهر از قدیم، فعالیت‌های تجاری داشته‌اند و امروز هم عموما در بازارچه‌ی ساحلی فعال هستند و با این حساب، همچنان پیشه‌ی قدیمی خود را ادامه می‌دهند.

یعنی می‌توان گفت که منطقه‌ی ویژه به رونق اقتصادی در آستارا کمک می‌کند؟

بله، در رونق اقتصاد کشور، بنادر و راه‌آهن نقش بسزایی دارد. این‌ها چون شاهراه‌ها هستند، اصلی‌ترین بخش حمل‌ونقل را برعهده دارند، هر جایی که حضور داشته باشند، به رونق اقتصادی کمک خواهند کرد. همان‌طور که مستحضر هستید، پنج هزار و 800 کیلومتر مرز آبی داریم که حدود 37 درصد مرزهای کشور را تشکیل می‌دهد. بیش از 85 درصد تبادلات تجاری (تخلیه و بارگیری) از طریق دریا دارد انجام می‌شود. ما باید از این ظرفیت استفاده کنیم و بتوانیم این 37 درصد مرز آبی را در مسیر یک توسعه‌ی پایدار به سمت مناطق ویژه اقتصادی برده و امکان رونق اقتصاد بومی مردمان آن جغرافیا را فراهم کنیم. درحال‌حاضر در حوزه دریای خزر بیش از 300 میلیون جمعیت داریم که شامل کشورهای اوراسیا و CIS  می‌شود و ما از طریق دریا می‌توانیم با آن‌ها تبادل تجاری داشته باشیم و طبیعی است که اگر برای تقاضای چنین جمعیتی، عرضه مناسبی داشته باشیم، اقتصاد، تولید داخلی و اشتغال‌زایی با رشد قابل قبولی همراه خواهد بود.

 

پیش از شروع به کار ساخت این بندر و بعد توسعه آن به یک منطقه ویژه، آیا مطالعاتی از سوی سازمان بنادر و دریانوردی درباره‌ی پیشینه تجاری مردم قدیم آستارا صورت گرفته بود؟

می‌دانید، گمرک آستارا ـــ‌ که هنوز یکی از فعال‌ترین بخش‌های دولتی در این شهر است ‌ـــ قدمت زیادی دارد و می‌توان گفت که تجارت در این بندر و این شهر تازه آغاز نشده است، اما تجارت دریایی و حمل‌ونقل از طریق راه‌آهن به ترتیب از سال 1392 و 1397 آغاز شده، در‌‌حالی‌که تجارت زمینی در آستارا سابقه زیادی دارد.

 

آیا کنار هم قرارگرفتن سه الگوی تجارت (تجارت دریایی، تجارت با راه‌آهن و تجارت زمینی) در آستارا توانسته از این بندر، جایگاه ویژه‌ای برای بازار کشورهای همسایه بسازد؟

طبعا؛ چراکه ما در نقطه‌ی صفر مرزی هستیم. کشور همسایه‌ی‌ ما، آذربایجان است که تبادلات زیادی با آن‌ها داریم و یکی از مزیت‌های بندر آستارا این است که ما در غربی‌ترین نقطه دریای خزر و استان گیلان هستیم. این بندر در بحث تجارت داخلی، استان‌های شمالی و شمال غربی کشور را پوشش می‌دهد. آذربایجان شرقی و غربی و اردبیل و همچنین کشور عراق و ترکیه به ما نزدیک‌تر هستند و طبیعی است که قیمت تمام‌شده‌ی اجناسی که وارد یا صادر می‌شود، کمتر خواهد بود.

 

به‌عنوان آخرین سؤال، آیا باید به آستارا، صرفا به‌عنوان یک بندر تجاری نگاه کرد یا می‌توان آن را تجاری و گردشگری دید؟

به نظرم باید نگاه به بندر، یک نگاه چندوجهی باشد تا بتوانیم شرایط توسعه آن را در بستر فرهنگ‌سازی دریایی فراهم کنیم. بندر آستارا در بخش گردشگری، با توجه به پتانسیل‌های زیاد و زیبایی‌های طبیعی و خدادادی ازجمله کوه، جنگل، جلگه، تالاب و ساحلی که دارد، ظرفیت پذیرش میلیونی مسافران را در طول سال داراست و از آن‌جایی که بازارچه این شهر یکی از معروف‌ترین مراکز خرید در این منطقه است، گردشگران زیادی همه‌ساله به این‌جا سفر می‌کنند؛ اگرچه در‌حال‌حاضر به‌‌خاطر شیوع ویروس کووید ـــ 19، سهم سفر در سبد خانوار ایرانی به‌شدت پایین آمده است. بااین‌همه، در حال توسعه‌ی زیرساخت‌های گردشگری بندر هم هستیم تا بتوانیم با فروکش‌کردن این بیماری، زمینه‌ی گسترش گردشگری در آستارا را فراهم کنیم. با توجه به محدودیت اراضی بندری در شمال کشور به‌خصوص استان گیلان، ایجاد و توسعه‌ی بندر خشک که یکی از عوامل رشد اقتصادی است، می‌تواند در یکی از استان‌های ساحلی هم‌جوار اتفاق بیفتد. به‌طور مثال استان قزوین و اردبیل به دلیل مزیت‌هایی نظیر صنایع کارخانه‌های تولیدی محصولات صنعتی، معدنی، کشاورزی و توان صادرات از بنادر گیلان از طریق راه‌آهن و جاده که دارد، زمینه‌ی نوآوری و اشتغال در حوزه‌ی حمل‌ونقل و لجستیک ایجاد می‌کند که مزایای آن کاهش کلیه‎ی هزینه‎های حمل‎ونقل، تقویت وضعیت بنادر در زنجیره‌ی حمل‌ونقل ترکیبی و کاهش بار ترافیک جاده‌ای می‌شود و همچنین رفع محدودیت‌ اراضی بندری در نواحی شهری و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید را فراهم می‌سازد. |

۲۵ اسفند ۱۳۹۹ ۱۴:۰۲
کد خبر : ۵۳,۶۱۱

ارسال نظرات

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید