موانع حمل یکسره کالا از بندر امام رفع شود/ روند حمل کالاهای وارداتی و صادراتی از خوزستان تسریع می شود/ فرآیندهای کاذب و دست و‌پاگیر در حوزه های مدیریتی و قانونی باید شناسایی و رفع شود بزرگترین بنادر آفریقای جنوبی را بشناسید کارنامه درخشان سازمان بنادر در پایداری تجارت دریایی کشور و مدیریت تحریم/ تأکید بر مکانیزه‌سازی و ارتقای خدمات به ذینفعان/ برون‌سپاری خدمات دریایی با دقت و قوت پیگیری می‌شود استفاده از پهبادها برای مانتیور امنیت بندر آنتروپ نجات خلبان هواپیمای تفریحی توسط تیم جستجو و نجات دریایی بندر نوشهر حمل یکسره بیش از ۸ هزار تن کالای اساسی از بندر چابهار ورود کالای ملوانی به بندر خرمشهر ارتقاء ایمنی بنادر صیادی با تعامل سازمان بنادر و سازمان شیلات/ به‌روزرسانی جرایم قانون حفاظت از دریاها و رودخانه های قابل کشتیرانی در برابر آلودگی نفتی ظرفیت بنادر بازرگانی کشور 260 میلیون تن است/ بنادر ایران می‌تواند هاب‌ ترانشیپی منطقه شود رتبه بیست و ششم کشور در صید و صیادی جهان/ تحقق بومی‌سازی دانش پرورش ماهی در قفس
گشایش پروژه بزرگ خواف ـ هرات با چه چالش‌هایی روبه‌رو است؟
| مرضیه امیری| روزنامه‌نگار اقتصادی |
شریان ارز از شرق ایران به غرب افغانستان

اشاره   پروژه راهبردی خواف در شرق ایران به غرب افغانستان یعنی هرات، پروژه بزرگی است که تکه‌ای از پازل کریدور شرقی را تکمیل کرد. افغان‌ها با استقبال از افتتاح مسیر خواف ـــ   هرات می‌گویند، حالا می‌توانند امیدوار باشند به پشتوانه این راه‌آهن به جهان متصل شوند و فعالان اقتصادی ایرانی نیز پیش‌بینی می‌کنند سالانه شش میلیون تن بار از این مسیر جابه‌جا شود. اما این مسیر توسعه با چالش‌هایی نیز مواجه است، از بازرسی‌های سخت‌گیرانه تا تعرفه‌ها و از آینده سیاسی افغانستان تا تامین منابع مالی پروژه. در این گزارش از این چالش‌ها صحبت می‌کنیم و این‌که اگر چالش‌ها برطرف شوند، چطور راه‌آهن خواف ـــ  هرات می‌تواند امکان تبدیل‌شدن به هسته مرکزی اتصال چین و هند به اروپا را  پیدا کند.

مسیری مهم و استراتژیک در کریدور شرقی

خط راه‌آهن خواف ـــ هرات به‌عنوان نخستین مسیر ریلی که ایران و افغانستان را به هم متصل می‌کند، از سال ۱۳۸۶ کلید خورد و بالاخره در هفته سوم آذرماه امسال، یعنی بعد از گذشت ۱۳ سال، با حضور ویدئویی روسای جمهوری افغانستان و ایران افتتاح شد. هر دو کشور معتقدند، افتتاح این پروژه تاریخی گام مهمی در مسیر احیا و جهش همکاری‌های مشترک

اقتصادی است. 

راه‌آهن خواف ـــ هرات به طول ۲۲۵ کیلومتر است که حدود ۷۷ کیلومتر آن در خاک ایران و ۱۴۹ کیلومتر دیگر آن در خاک افغانستان است. این راه‌‌آهن در چهار بخش ساخته شده که دو بخش آن در خاک جمهوری اسلامی ایران و دو بخش دیگر آن در خاک افغانستان قرار دارد و درحال‌حاضر سه قطعه‌ی آن به بهره‌برداری رسیده و قطعه‌ی چهارم که از غوریان تا شهر هرات ادامه می‌یابد هم به تازگی با کمک ۵۰ میلیون دلاری ایتالیا آغاز شده و به‌گفته مقامات افغانستان تا هشت ماه آینده تکمیل خواهد شد.

راه‌آهن خواف ـــ هرات دومین پروژه راه‌آهن شرقی ایران پس از راه‌اندازی خط میرجاوه به پاکستان است و حالا این پروژه، خیلی از فعالان اقتصادی را امیدوار به آینده مراودات تجاری کرده است. افزون بر تسهیل صادرات و واردات کالا و مسافر بین دو کشور، دسترسی ریلی افغانستان از طریق ایران به آب‌های آزاد جنوب، منطقه قفقاز، ترکیه، عراق و اروپا و همچنین توسعه و ایجاد کریدور ریلی از هرات به مزارشریف از اهداف این طرح ریلی به‌شمار می‌رود. 

این راه‌آهن در توسعه منطقه نقش مستقیم دارد و سبب تکمیل و توسعه شبکه ریلی کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اکو، افزایش ترانزیت کالا از کشورهای آسیای میانه به اقیانوس هند و آغازی برای ایجاد یک کریدور بین‌المللی در مسیر شرق به غرب و شمال به جنوب بازرگانی جهان است، اما خصیصه مهم‌تر خط خواف ـــ هرات این است که موجب احیای جاده ابریشم از طریق ریلی و اتصال خط‌ آهن چین به ایران از طریق افغانستان می‌شود. همین ویژگی هم باعث شده که آینده این مسیر برای فعالان اقتصادی ایران به یک موضوع مهم و استراتژیک تبدیل شود.

 

جابه‌جایی شش میلیون تن بار از یک مسیر خاص

نادر افشار، کارشناس ریلی در این باره به «بندر و دریا» توضیح می‌دهد: «نکته مهم در خواف ـــ هرات، وجه تمایز و خاص‌بودن این مسیر است. ما در سمت شرق، کریدوری به این شکل نداشتیم و اگر مسیر خواف ـــ هرات و به‌دنبال آن کریدور شرقی ما تکمیل شود، سالانه شش میلیون تن بار از این مسیر جابه‌جا خواهد شد و این، هم برای ایران و هم برای افغانستان فرصت بسیار خوبی است.»

به‌گفته افشار بازار افغانستان نیز عطش زیادی برای حمل‌‍‌و‌نقل بار از کریدور شرقی دارد و می‌تواند این کشور را به دریای آزاد وصل کند و افغان‌ها می‌خواهند در ادامه ارتباط ریلی از مسیر افغانستان به ازبکستان را نیز فراهم کنند. 

این صحبت افشار را می‌توان در اظهارات مقامات کشور افغانستان نیز دید. همچنان که اشرف غنی این پروژه را برای کشورش تاریخی و حیاتی خوانده است و حسین سنجرانی، فرماندار خواف نیز در این باره گفته: «مسیر ریلی خواف به هرات یکی از طرح‌های بسیار مهم ملی و بین‌المللی است که نه‌تنها موجب افزایش ارزآوری اقتصادی، حمل ارزان و باصرفه کالا بین ایران و افغانستان می‌شود بلکه بر ثبات و امنیت، ظرفیت‌های اشتغال‌زایی و ارتقای وضعیت اقتصادی ما می‌افزاید.» 

اما بااین‌وجود نادر افشار، کارشناس حوزه ریلی معتقد است باید چالش‌های احتمالی را نیز در نظر گرفت. 

او توضیح می‌دهد: «چالشی که در این میان می‌تواند وجود داشته باشد، بین مباحث سیاسی و هماهنگی بین دُوَلِ است. اگر ایران و افغانستان اتحاد فکری داشته باشند هرچه سریع‌تر این مسیر راه خواهد افتاد و منابع آن تامین خواهد شد؛ اما اگر چالش‌های سیاسی به وجود بیاید، قطعا پروژه با تاخیرهایی همراه خواهد بود.»

بااین‌وجود، این کارشناس، نگاه امیدوارانه‌ای به آینده دارد و می‌گوید: «پیش‌بینی می‌کنم با توجه به ارتباطات سیاسی ایران و افغانستان که فعلا در شرایط خوبی است، تامین مالی منابع این پروژه به مشکل نخواهد خورد.»

او اضافه می‌کند: «با توجه به این‌که سمت شرق ما دو کشور چین و هندوستان در بازارهای بین‌المللی بسیار فعال هستند، این ارتباط‌های ریلی باعث می‌شود شریان حمل‌و‌نقلی بسیار خوبی در منطقه ایجاد شود و به‌هرحال درآمدزایی ارزی بسیار خوبی برای ما خواهد داشت. خصوصا این‌که در حمل‌و‌نقل اگر ارتباط ریل با دریا سهل شود، تناژهای بالایی جابه‌جا می‌شود. به همین علت است که ما باز به مهم‌بودن چابهار می‌رسیم که یک دستاورد بسیار خوبی به ویژه برای ایران خواهد بود.»

نگرانی تجار از گلوگاه‌های متعدد امنیتی و ترانزیتی

هرچند نادر افشار چالش‌های احتمالی را بیشتر در حوزه روابط دیپلماتیک دو کشور می‌بیند، اما در مقابل احمد فرخی، یکی دیگر از کارشناسان حوزه صنعت حمل‌و‌نقل معتقد است، چالش جدی‌تر ما در مسیر توسعه خواف ـــ هرات داخلی است.

او صحبت‌های خودش را با تاکید بر اهمیت کریدور شرقی شروع می‌کند و می‌گوید: «وجود راه برای هر کشوری مانند شریان رگ برای بدن است. همان ‌طور که هیچ بدنی را بدون شریان نمی‌توان تصور کرد، هیچ کشوری هم بدون مسیر و راه‌های استراتژیک نمی‌توان قوی تصور کرد. از میان انواع راه‌هایی که ما در اختیار داریم، مسیر ریلی بسیار اهمیت دارد و در منطقه مرزی ما با افغانستان، مسیر ریلی از اهمیت دوچندانی برخوردار است. کاهش حجم ترافیک بار جاده‌ای، کاهش ازدحام و ترافیک در گمرکات کشور ازجمله دستاوردهای تکمیل راه‌آهن خواف ـــ هرات و به‌دنبال آن تکمیل کریدور شرقی خواهد بود. ضمن این‌که امکان جابه‌جایی بارهای سنگین را نیز در این منطقه برای ما فراهم خواهد کرد. نکته مهم این است که در مسیر جاده، مشکلات فراوانی مانند آلودگی هوا، ترافیک جاده‌ای و ناامنی راه‌ها، عدم استاندارد کشنده‌ها و عدم کیفیت آسفالت جاده‌ها وجود دارد و از این منظر راه‌اندازی ریل خواف ـــ هرات می‌تواند جایگزین بسیار مناسبی برای مسیر پرمشکل جاده‌ای باشد.»

به‌گفته او ما در مسیر راه با گلوگاه‌های متعدد امنیتی و ترانزیتی مواجه هستیم، توقف‌های بی‌مورد و اتهاماتی مانند قاچاق، برای توسعه ترانزیت کشور بسیار بازدارنده است و امیدوار هستیم راه ریلی ما جلوی آسیب‌هایی از این دست

را بگیرد. 

فرخی با اشاره به نشست‌های دو طرف افغانی و ایرانی که به تازگی برگزار شده، می‌گوید: «نکته‌ای که باید توجه کنیم دغدغه‌های مشترک فعالان اقتصادی افغان و ایرانی است. اخیرا یک وبینار از سوی دوستان افغانستانی و وبینار دیگری از سوی فعالان داخلی برگزار شد. ماهیت مشترک هر دو وبینار علاوه بر استقبال و اظهار امیدواری از پروژه خواف ـــ هرات، بحث تعرفه‌های حمل‌و‌نقل ریلی در این مسیر بود و درخواست طرفین این بود که با راه‌اندازی این مسیر باید تا مدتی تلاش بر این باشد که هزینه‌ها کاهش یابد و طوری برنامه‌ریزی شود که تعرفه حمل‌ونقل ریلی مناسب‎تر از حمل‌ونقل جاده‌ای باشد. موضوع دیگری که برای فعالان اقتصادی در رفت‌وآمد این مسیر مهم است، بحث زمان است. از نگاه زمان، حرکت از مبدا تا مقصد باید زمان مناسبی باشد. اگر بنا باشد حمل ریلی یک ماه طول بکشد و جاده‌ای یک هفته زمان ببرد، این باعث نگرانی برای مسیر خواف ـــ هرات است.»

فرخی هم تایید می‌کند که توجه فعالان افغانی به این مسیر خیلی زیاد است و علاقه‌مند هستند این مسیر هرچه زودتر راه‌اندازی شود اما معتقد است، اگر علاقه‎مندی به کریدورهای ایران برای ترانزیت وجود دارد، باید موانع آن نیز برداشته شود. 

او عنوان می‌کند: «عمده دلیل بی‌میلی به ترانزیت به مانع‎تراشی‌های در طول مسیر بازمی‌گردد که از سوی نهادهای مختلف اجرایی اعمال می‌شود. حتی بارهایی که جواز دارند و در دنیا مورد تفتیش قرار نمی‌گیرند، در کشور ما مورد بازرسی قرار می‌گیرند، همین هم باعث شده زمان و هزینه حمل‌ونقل ترانزیتی بالا برود.»

به‌گفته او جلوگیری از دخالت‌های بی‌مورد بر اساس ظن و گمان و تردید به صاحبان کالا، اولین گام مهمی است که برای توسعه این مسیر باید برداشته شود. اگر مسیر چابهار ـــ زاهدان نیز فعال شوند، عملا محوری که ما می‌خواستیم چابهار را به افغانستان وصل کنیم، اتفاق خواهد افتاد و این نیازمند کارگشایی بخش دولتی است چراکه بخش خصوصی کاملا مشتاق به فعالیت و استقبال از توسعه ریلی است. 

فرخی در ادامه از آمار نگران‌کننده‌ای نیز خبر می‌دهد. او عنوان می‌کند: «امروز بیش از ۱۵ درصد شرکت‌های حمل‌و‌‌نقل بین‌المللی در کشور ما دارای پرونده‌های بی‌مورد و با هزینه‌ها و جریمه‌های بالا هستند. این موضوع باعث شده فعالان اقتصادی هر روز از حوزه حمل‌و‌‌نقل بیشتر خارج شده و توجه به حوزه ترانزیت کمتر شود. به ‌همین دلیل است که ما مدام در حال ازدست‌دادن فرصت‌های ترانزیتی هستیم. آمارها نیز گواه از همین ادعا دارد. استعداد ترانزیتی کالا از ایران سالانه ۵۰ میلیون تن است و امروز ما با عدد هفت میلیون تن در سال در حال فعالیت هستیم. همین داده‌ها نشان می‌دهد چه موانع بزرگی در برابر دست‌اندرکاران حمل‌ونقل داخلی وجود دارد. بخش دولتی باید فارغ از نگاه امنیتی به شکل اقتصادی به حمل‌و‌نقل نگاه کند و از این مسیر قطعا مطمئن خواهیم بود درآمدهای ارزی ایران به شکل چشم‌گیری افزایش

پیدا خواهد کرد.»

توسعه و تقویت روابط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دو کشور با تسهیل صادرات و واردات کالا و مسافرت بین دو کشور، جابه‌جایی و ترانزیت بیش از شش میلیون تن بار در چشم‌انداز بلند‌مدت، کاهش هزینه نسبی حمل‌و‌نقل و رفع انحصار حمل کالا از حمل‌و‌نقل جاده‌ای، افزایش ایمنی در ترابری منطقه و کاهش مصرف سوخت در مقایسه با حمل‌و‌نقل جاده‌ای، همگی ازجمله اهداف اجرای طرح خواف ـــ هرات است و حالا با نزدیک‌شدن این طرح به ایستگاه پایانی باید دید تیم اقتصادی ایرانی در حوزه حمل‌و‌نقل تا چه حد می‌تواند از این فرصت، امتیاز اقتصادی کسب کند؟ به‌ نظر می‌رسد با توجه به دغدغه فعالان این صنعت، مهم‌ترین کاری که دولت از حالا به بعد باید برای تقویت این پروژه تاریخی انجام دهد، هماهنگی با سایر دستگاه‌ها و حذف موانعی است که زمان و هزینه جابه‌جایی را بالا می‌برد.   |

 

۲۶ اسفند ۱۳۹۹ ۱۱:۲۱
کد خبر : ۵۳,۶۴۴

ارسال نظرات

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید