سفرنامه نوشهر؛ بندر خیال‌انگیز ایران
علی نامجو | روزنامه‌نگار|
شهر عطر و طعم‌های رویایی

 اشاره    نوشهر، شهری نه‌چندان بزرگ، اما لوکس و مدرن به‌شمار می‌رود. مساحتش حدود هزار  و 700 کیلومتر مربع است و تقریبا 24 درصد مساحت استان مازندران را به خود اختصاص داده است. این شهر از نظر معماری چشم‌نواز در سطح استان و حتی خطه شمال بی‌نظیر جلوه می‌کند. خاطره‌ی خیابان‌های عریض و کوچه‌های دلربای نوشهر تا سال‌ها در ذهن هر مسافر و گردشگری می‌ماند. جاده‌ی زیبایی، نوشهر را به پایتخت متصل می‌کند؛ جاده‌ای که مردم تهران را در حدود دو ساعت به طبیعت منحصربه‌فرد نوشهر می‌رساند. تنها 200 کیلومتر میان ترافیک و دود و دَم بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر ایران با آرامش دریا و جنگل فاصله است؛ موقعیتی استثنایی که سبب‌شده نوشهر به شهری متمایز و انتخابی دل‌چسب برای مرکزنشینان تبدیل شود. افتتاح آزادراه تهران ـــ   شمال در نخستین روزهای اسفندماه 1398، مسیر دسترسی از پایتخت به شمال کشور به‌ویژه نوشهر را به میزان چشمگیری کاهش داد و فاصله پایتخت تا این شهر بندری را حدود 80 کیلومتر کم کرد.

پتانسیل فراوان نوشهر برای توسعه

یکی از پارامترهای مهم در فرایند شهرنشینی، گسترش فیزیکی شهرها با سرعت بسیار بالاست؛ اتفاقی که فرصت مطالعه و برنامه‌ریزی برای توسعه متناسب با تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه را تا حد زیادی سلب کرده و کار مدیران و مسئولان را دشوار می‌کند. شهری بندری مانند نوشهر که بیش از 90 سال است مردمانی از سراسر ایران را با مهربانی در آغوش کشیده و پذیرای فرهنگ‌های مختلف بوده، بیش از سایر شهرها برای توسعه فرهنگی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و بلندمدت است.

در حال حاضر یکی از مسائلی که تقریبا تمام شهرهای کشور به‌ویژه کلان‌شهرها و شهرهایی با ماهیت تجاری و اقتصادی را درگیر خود کرده، رشد شهرنشینی و پیامدهایی همانند حاشیه‌نشینی، افزایش جمعیت شهرها، نابودی اراضی کشاورزی، معضلات زیست‌محیطی و دشواری در ارائه خدمات و امکانات است؛ مسائلی که بیش از هر شاخصه دیگری، تصویر شهر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نتایج حاصل از پژوهش سه محقق دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس با روش‌های توصیفی ـــ تحلیلی نشان داد، با پدیدارشدن توسعه شهری، پراکنش جمعیت و کاربری‌ها، شهر نوشهر توان بالقوه برای توسعه آتی شهر را پیدا کرده و شهر به سمت اسپرال (پراکندگی) شهری رفته است. در حقیقت بلندمرتبه‌سازی و گسترش سریع شهرنشینی در نوشهر رخ داده است.

 

سفر از تحریریه به دریا

از تحریریه‌ی «بندر و دریا» در تهران راهی بندر نوشهر شدیم. می‌خواستیم در ادامه‌ی پرونده‌های ویژه‌ی بنادر، این‌بار به‌سراغ بنادر مازندران، و به‌طور ویژه نوشهر و فریدون‌کنار برویم و آخرین دستاورد‌های این بنادر را در گفت‌وگویی رودررو و نزدیک از مدیران آن‌ها بشنویم. با رعایت تمام پروتکل‌های بهداشتی، دل به دریا زدیم تا به دریا برسیم! بار سفر بستیم و جاده‌ی زیبایی که پایتخت را به بندر نوشهر پیوند می‌زند، پشت سر گذاشتیم و سرانجام به بندر نوشهر رسیدیم.

 

جاده‌ای برای پیوند شهر و بندر

در ورودی شهر، طرح احداث جاده جدیدی توجه‌مان را جلب کرد؛ جاده‌ای که بندر را به اتوبان وصل می‌کند. بنرهایی در سطح شهر، شهروندان و مسافران را در جریان این پروژه بسیار مهم قرار می‌داد. مدیران اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان مازندران تلاش بسیاری انجام دادند و با پیگیری‌های مجدانه کوشیدند هماهنگی‌های لازم را بین سازمان بنادر و دریانوردی، شهرداری و شورای شهر انجام دهند تا این پروژه به سرانجام برسد. تحقق این پروژه یکی از دغدغه‌های اصلی مردم نوشهر در دو دهه اخیر به‌شمار می‌رود. در سال‌های ابتدایی دهه‌ی 80 مدیران تلاش کردند تغییراتی در مسیرهای منتهی به بندر ایجاد کنند؛ حتی موافقت دولت وقت جلب و مجوزهای لازم نیز دریافت شد، اما فعالان محیط زیست به دلایل مختلف از پیشرفت پروژه جلوگیری کردند. بعد از گذشت یک دهه بار دیگر بحث احداث جاده‌ی جدید مطرح شد، ولی باز هم به نتیجه نرسید.

بندر نوشهر در میان ده‌ها بندر ایران، موقعیت متمایزی دارد. بندر در فاصله‌ی بسیار نزدیکی نسبت به شهر واقع شده و هر گونه اصلاح مسیر، مطالعاتی عمیق و همه‌جانبه را طلب می‌کند. مدیران کنونی بندر در تعامل با شهرداری و شورای شهر نوشهر و استانداری مازندران توانستند از سال 1396 پروژه را با رویکردی متفاوت پیش ببرند. سه سال پیش نیز با استخدام مشاور و انجام چند مرحله مطالعه، پیگیری‌ها به ثمر نشست و اعتبارات لازم تامین شد. پروژه از یک‌سال پیش طبق برنامه جلو رفته و پیشرفت قابل توجهی داشته است. این مسیر اهمیت بسیار زیادی برای بندر نوشهر دارد؛ چراکه حضور پرتعداد توریست‌ها و البته عبور و مرور مردم منطقه، ترافیک آزاردهنده در ورودی شهر را به جزئی جدایی‌ناپذیر از زندگی ساکنان نوشهر تبدیل کرده است، اما خوشبختانه این معضل با برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات مدیران بندر در حال برطرف‌شدن است.

طعم فراموش‌نشدنی غذاهای دریایی

اگر بنا باشد فهرستی از لذیذترین غذاهای ایرانی تهیه شود، بدون شک نام چند غذای شمالی در جمع برترین‌ها جای خواهد گرفت. ماهی سفید، ویژه‌ترین غذای رستوران‌های مازندران ازجمله نوشهر محسوب می‌شود؛ ماهی خوش‌طعم و البته گران‌قیمتی که در دریای زیبای خزر خانه دارد. نکته جالب توجه دیگر در منوی رستوران‌های نوشهر، وجود غذاهایی تهیه‌شده با گوشت پرندگانی به‌جز مرغ است. در تهران، گوشت سفید عموما به ماهی و مرغ اطلاق می‌شود، ولی در نوشهر شما غذاهایی پخته‌شده با گوشت اردک و غاز نیز مشاهده می‌کنید که خوردنش تجربه‌ای متفاوت و فراموش‌نشدنی را برای هر گردشگر می‌سازد.

گشت‌وگذار در بازار ماهی‌فروشان به اندازه‌ی خوردن ماهی لذت‌بخش است. «چوزنی»(چوب‌زنی)، سنتی دیرینه در بازار ماهی‌فروشان نوشهر به شمار می‌رود. ماهیان تازه‌ای که از دریا صید شده‌اند، هنوز نفس می‌کشند و بالا و پایین می‌پرند، روی هم ریخته می‌شوند و «چوب‌زن» با صدای بلند حراجشان می‌کند. ماهی تازه برای بسیاری از خریداران صرفا با نفس‌هایش معنا پیدا می‌کند. به همین دلیل بازار چوب‌زن‌ها داغ است.

نمی‌شود به رستورانی در نوشهر رفت و ماهی سفید نخورد؛ هرچند تیغ‌های ریز و درشت ماهی سبب می‌شود خیلی‌ها قیدش را بزنند، ولی به‌قدری لذیذ است که ما هم صرف دقایقی برای تمیزکردن ماهی با دقت فراوان را به جان می‌خریم. ماهی در شمال با دو روش سرخ‌شده و شکم‌پُر طبخ می‌شود که در هر دو شیوه، خوشمزگی غیر قابل وصفی دارد. ماهی شکم‌پر حاوی موادی مانند سبزیجات، مغز گردو و زرشک است و جزء غذاهای سنتی پرطرفدار در نوشهر به شمار می‌رود. سبزیجاتی که با آن داخل شکم ماهی را پر می‌کنند، ویژه‌‌ی مازندران است؛ اِنارریجه و اِیِه از شاخص‌ترین‌هاست که گاهی با جعفری محلی هم‌نشین می‌شود تا در دل ماهی سفید جای بگیرد. 

 

ازگیل، میوه مخصوص نوشهر

بندر نوشهر میوه‌ی جذاب و مخصوص به خود هم دارد؛ مانند ازگیل که در زبان مازندرانی به آن «کنس» و «کندس» نیز می‌گویند. هرچند ازگیل از اعضای خانواده‌ی سیب و گلابی محسوب می‌شود، اما طعم منحصربه‌فردی دارد که همراه با دانه‌های زیبا و روغنی‌اش از یاد هیچ مسافر و توریستی نمی‌رود. این میوه که هم ترش و هم شیرین است، در کنار آجیل و هندوانه پای ثابت سفره‌ی شب یلدای مردم نوشهر به‌حساب می‌آید. محصولات متنوعی هم از این میوه تهیه می‌شود، مثل رب و ترشی ازگیل که محبوبیت زیادی در میان مردم شمال دارد و در بسیاری از غذاهای شمالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. وقتی از دریا فاصله گرفتیم و به سمت جنگل رفتیم، تمشک‌ها روی درخت‌های نزدیک جاده خودنمایی می‌کردند؛ تمشک‌هایی رسیده و آبدار که مزه و طعم ملسشان دل هر عابری را می‌برد. 

 

سه‌شنبه‌بازار، بازاری به رنگ زندگی

دوستانی که تجربه‌ی سفر به نوشهر را داشتند، توصیه کردند سه‌شنبه‌بازار نوشهر را از دست ندهیم. بازار ماهی‌فروشان نیز دیگر فضای جالبی بود که فقط در شهرهای ساحلی، شانس و فرصت تماشایش را دارید. هرچند چنین بازاری در استان‌های گیلان، گلستان و شهرهای مجاور خلیج فارس در جنوب ایران نیز وجود دارد، اما بافت فرهنگی و اقلیمی متفاوت، پوشش و زبان منحصربه‌فرد، نوشهر را حتی در میان دیگر شهرهای استان مازندران نیز متمایز می‌کند. بوی تُند ماهی‌ها تا ساعت‌ها همراهمان بود؛ هرچند فصل داغ و پررونق ماهی‌فروشان نبود و بازار به دلیل شیوع ویروس کرونا نیز شور و همهمه‌ی سابق را نداشت، ولی همچنان شوق زندگی در میان صیادان و مردمان این شهر بندری موج می‌زد. بازار برای مردم شمال، معنایی متفاوت از ساکنان پایتخت دارد. بازار در تهران به معنای مغازه‌های پرتعداد و قدیمیِ خیابان 15 خرداد است، اما در شمال دارای مفهوم دیگری است؛ علاوه بر سه‌شنبه‌بازار که هر هفته رنگ‌وبوی خاصی به شهر می‌بخشد، بازار دائمی نوشهر هم حال‌وهوای منحصربه‌فردی دارد. مراکز خرید و مغازه‌هایی با ویترین‌های رنگارنگ که پر از خوراکی‌های خوشمزه هستند؛ از سیر و ماهی تا ترشی و برنج.

سه‌شنبه‌بازار نوشهر در بهترین نقطه شهر واقع‌ شده و از دور نیز قابل مشاهده است. این بازار در یکی از بهترین نقاط شهر با مساحتی بیش از 10 هزار متر مربع قرار دارد. چندصد فروشنده در این بازار دور هم جمع می‌شوند و در هیاهویی جذاب، کالاهای خود را می‌فروشند. انگار در این بازار از شیر مرغ تا جان آدمیزاد را می‌توان پیدا کرد؛ از تخم مرغ، اردک و غاز تا ماهی‌دودی، میوه و حتی لوازم آرایشی. بساط ترشیجات برای ما از تمام محصولات دیگر، وسوسه‌کننده‌تر بود و به زبان عامیانه دلمان برای خوردنش ضعف رفت. نمی‌دانستیم کدام‌یک را بخریم. دلمان می‌خواست از هر کدام مقداری را مزه کنیم. تلفیق بوی ماهی تازه و ماهی‌دودی با عطر میوه‌ها هم تصویری عجیب در ذهنمان حک کرد.

 

زنگ خطری برای طبیعت بکر

یکی از شاخصه‌های مهم و ویژگی‌های برجسته‌ای که هویت خطه شمال محسوب می‌شود، مزارع برنجی است که مساحت زیادی از استان‌های مجاور دریای خزر را پوشانده است. وقتی نام مازندران و نوشهر به میان می‌آید، تصویر زنان و مردانی در ذهن نقش می‌بندد که در شالیزارها مشغول به کار هستند. با توسعه شهرنشینی و البته جذابیت فراوان بندر نوشهر برای ساکنان پایتخت، خریدوفروش و به‌تبع آن ساخت‌وساز ویلا در این شهر بندری رونق گرفته و متاسفانه در روندی محسوس، مساحت قابل توجهی از مزارع و طبیعت زیبای نوشهر، جای خود را به ویلاها و ساختمان‌های بلند داده‌ است. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، نوشهر نزدیک‌ترین شهر ساحلی به پایتخت محسوب می‌شود و به همین دلیل محبوب‌ترین گزینه برای خرید و اجاره ویلا به‌صورت دائم و موقت به‌شمار می‌رود. نکته‌ی تاسف‌بار این است ‌که ویلاها تا لب دریا و جنگل پیشروی کرده‌اند! البته اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان مازندران به این موضوع ورود کرده و با تدوین برنامه‌های جامع سعی کرده چارچوبی برای ساخت‌وسازها و حفظ حریم دریا و بندر تعریف کند.

 

مواجهه با دریا، کوه و جنگل در یک شهر

کمی از مرکز شهر فاصله گرفتیم و بار دیگر عطر شالیزارها را به‌خوبی احساس کردیم. نوشهر را می‌توان یکی از معدود شهرهای ایران و شاید جهان دانست که مشرف به دریا، جنگل و کوه است. با طی فاصله‌ای اندک به دریا رسیدیم، پاهایمان را در آب فرو بردیم و غرق سکوت جادویی دریا شدیم. دقایقی بعد داشتیم در میان جنگل انبوه قدم می‌زدیم و چندی بعد از فراز کوه به بندر زیبای نوشهر خیره شده بودیم. تجربه‌ی مواجهه با هر سه پدیده طبیعی دریا، جنگل و کوه در مجاورت یک شهر، اتفاق نادری است که با سفر به نوشهر امکان‌پذیر می‌شود. آب‌وهوای نوشهر هم منحصربه‌فرد است؛ شرجی دریا در تلاقی با کوه و جنگل، هوایی معتدل را پدید آورده که در مقایسه با دیگر شهرهای خطه شمال، رطوبت کمتری دارد و لذت حضور لب ساحل را صدچندان می‌کند.

 

آبشارهای خیال‌انگیز

تصور کنید شهری با طبیعت رویاییِ نوشهر که مشرف به کوه، دریا و جنگل است، آبشارهای خیال‌انگیزی نیز داشته باشد. دارنو، آلاشور (نجارده)، چلندر و زانوس، آبشارهای زیبای نوشهر به‌شمار می‌روند. ترکیب صدای آبشار با جنگل مه‌گرفته‌ی نوشهر تصویری زیباست که شاید تنها در تابلوهای نقاشی بتوان جست‌وجو کرد. البته نمی‌توان از تمام این پدیده‌های خیال‌انگیز گفت و به دریاچه‌ی آویدر (آبیدر) اشاره نکرد؛ سدی خاکی که دریاچه‌ای را در دل خود جای داده است. دریاچه زیبای آویدر، فضایی جذاب برای عکاسی بوده و حتی جاده‌‌اش به‌تنهایی می‌تواند جاذبه‌ای برای تماشا باشد.

 

بندری که می‌تواند قطب گردشگری دریایی شود

بندر نوشهر پتانسیل فراوانی برای توسعه توریسم و حتی تبدیل‌شدن به قطب گردشگری دریایی دارد. سیاست‌های کلی برای توسعه گردشگری دریایی در دریای خزر تعریف شده و اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان مازندران نیز برای پیاده‌سازی و اجرای برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت در این زمینه تلاش می‌کند. البته دشواری‌هایی هم در مسیر تحقق اهداف دیده می‌شود؛ چراکه دریای خزر در بیش از نیمی از ایام سال متلاطم است، اما با این حال می‌توان پروژه‌هایی تعریف کرد و گردشگری دریای داخلی و حتی خارجی را با تمرکز بر بندر نوشهر در دریای خزر توسعه داد. البته همین حالا هم تفریحات دریایی و ساحلی متعددی در بندر نوشهر برای مسافران و گردشگران فراهم است. در فصل‌های بهار و تابستان، تعداد گردشگرانی که بندر نوشهر را به‌عنوان مقصد برمی‌گزینند، به‌شدت افزایش می‌یابد. از آن‌جا که نوشهر، فرودگاه نیز دارد و امکان سفر هوایی مستقیم به این شهر ـــ بندر زیبا مهیاست و همچنین فاصله زمینی زیادی با تهران ندارد، در ایام تعطیل جزء شلوغ‌ترین و پربازدیدترین شهرها محسوب می‌شود. امکانات تفریحی متعددی در ساحل نوشهر تدارک دیده شده، ازجمله قایق‌سواری، جت‌اسکی، شاتل دریایی، اسب‌سواری، آلاچیق، کافه، رستوران، زمین والیبال و فوتبال، موتور چهارچرخ و پلاژ که هر کدام می‌توانند ساعات خوش و مفرحی را برای گردشگران رقم بزنند. البته این روزها با توجه به شیوع ویروس کرونا و لزوم رعایت پروتکل‌های بهداشتی و فاصله‌گذاری اجتماعی، ساحل نوشهر به‌نسبت سال‌های گذشته، مهمانان کمتری را به خود می‌بیند.

 

مردمانی به زلالیِ دریا

مردم شهرهای ساحلی با تمام مردم دنیا فرق دارند. این تفاوت را در خلق‌وخوی مردم خونگرم نوشهر به‌وضوح می‌توان دید. انگار دریای بی‌کران خزر، زلالی و بخشندگی خود را از طریق آبی که تبدیل به ابر و باران شده، بر سر مردم نوشهر باریده و به جزئی از وجودشان تبدیل کرده است. این مردم بیش از 90 سال است به‌واسطه‌ی بندری که میزبان ناخداها، ملوانان، تاجران و گردشگران ایرانی و خارجی بوده، مهربانی و مهمان‌پذیری را فریاد می‌زنند؛ مردمی که هنوز هم اصالت و هویت خود را فراموش نکرده‌اند و به‌گرمی، سلامت را

پاسخ می‌دهند. |

۷ شهریور ۱۴۰۰ ۰۹:۳۸
کد خبر : ۵۵,۱۳۸

ارسال نظرات

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید