توسعه دریانوردی می‌تواند اقتصاد ایران را به ثبات برساند/ نیروی متخصص و نوسازی ناوگان ۲ عامل اصلی توسعه دریانوردی کشور/ دریانوردی زودبازده‌ترین مسیر سرمایه گذاری در اقتصاد دنیا است یک افسر ارشد دریایی کشور : دریانوردی؛ شغلی مقدس، سخت و مظلومانه است/ توسعه ناوگان حمل‌ و نقل دریایی، موقعیت دریانوردی کشور را ارتقاء می‌بخشد تخلیه و بارگیری 23 میلیون تن کالای نفتی و غیرنفتی در بندر امام (ره) / افزایش 65 درصدی ترانزیت خارجی، 57 درصدی ترانشیپ و 27 درصدی کابوتاژ در بندر امام خمینی طی بازه زمانی شش ماهه دیدار نماینده سازمان بنادر و دریانوردی در سازمان بین المللی دریانوردی با دبیرکل آیمو/ قدردانی ایران از حمایت های کی­ تاک لیم از دریانوردان در دوران کرونا پیام مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی به مناسبت روز جهانی دریانوردی تخلیه و بارگیری 105 میلیون تن انواع کالا در بنادر کشور طی شش ماه گذشته/ جذب 33 هزار و 500 میلیارد ریال سرمایه گذاری بخش خصوصی در نیمه سال جاری/ ساخت 10 بندر کوچک برای رونق اقتصاد محلی و مردم ساحل نشین/ افزایش فارغ ­التحصیلان حرفه دریانوردی در دستورکار/ بازیافت و اسکراپ شناورها برای به حداقل رساندن صدمه به محیط زیست نظام مند می شود پشتیبانی وزارت راه از گردشگران جام جهانی در قطر/ اخذ مجوز سوخت یارانه ای برای شناورهای تفریحی و گردشگری دریایی/ هرمزگان ؛ پایلوت توسعه متوازن گردشگری دریایی در کشور/ پایانه های گردشگری شهید حقانی، نخل ناخدا و جزیره هرمز تجهیز می شود توافقنامه همکاری برای توسعه زیرساخت های مسافری و گردشگری دریایی در استان هرمزگان امضا شد ایجاد دفتر مشترک ایران و قطر برای گسترش همکاری‌های حمل‌ونقل میان دو کشور/اختصاص ۷ هزار ۵۰۰ بلیت برای ایران در هربازی جام‌جهانی/افزایش ۲۰ درصدی حمل‌ کالا از بنادر بوشهر و دیر به قطر در ۶ ماهه نخست امسال طرح جامع بنادر بازرگانی هرمزگان برای افق ۱۴۰۴ نهایی شده است/ تاکید بر امکان‌سنجی در توسعه بخش‌های خشکی و دریایی / توسعه فیزیکـی بنــادر با تکیه بر تعیین نیازمندی‌های فوری و درازمدت سرمایه‌گذاری
| عبدالرضا جاذبی | مسئول امور دریایی و بندری خارگ
کلیاتی در مورد جزیره‌ی خارگ
جزیره‌ی خارگ از نظر تقسیمات کشوری بخشی از استان بوشهر است و در شمال غربی بندر بوشهر قرار دارد. جمعیت ترکیبی آن شامل ساکنان بومی، ساکنان منازل شرکت نفت، افراد شاغل در پایانه‌ی نفتی، شرکت پتروشیمی، شرکت نفت فلات قاره، ساکنان شهرک‌های نیروی دریایی و نیروی هوایی و سایر ارگان‌ها حدود 15 هزار نفر است. بنا به گفته‌ی زمین‌شناسان، منشا پیدایش این جزیره‌ی مرجانی، فعالیت‌های درونی پوسته‌ی زمین از حدود 14 هزار سال قبل است. فشار لایه‌های زیرین موجب رویش طبقات مرجانی و ظهور این جزیره شده است. پستی و بلندی‌های زیادی در سطح جزیره مشاهده می‌شود. بلندترین ارتفاع آن 83 متر در نزدیکی بخش مرکزی قرار دارد. ضلع شمال شرقی جزیره تقریبا مسطح با ساحل ماسه‌ای است و به همین دلیل در سال‌های گذشته به‌خصوص دهه‌ی 50، محل عبور و مرور و توقف هاورکرافت‌های نیروی دریایی بوده است. با حرکت به سمت شمال غربی این جزیره بر میزان ارتفاع سطحی، افزوده می‌شود.
فاصله‌ی جغرافیایی جزیره‌ی خارگ تا بندر بوشهر، 54 کیلومتر است ولی فاصله‌ی مسیر دریایی جزیره تا دهانه‌ی ورودی بندر بوشهر، به دلیل لزوم عبور از میان بویه‌های مستقر در کانال لایروبی‌شده‌ی بوشهر، حدود 60 کیلومتر معادل 5/32 مایل دریایی است. بندر گناوه نزدیک‌ترین بندر به جزیره‌ی خارگ، در قسمت شمالی و در فاصله‌ی 36 کیلومتری قرار دارد ولی نزدیک‌ترین بخش ساحلی استان بوشهر به جزیره‌ی خارگ، در امتداد خط افقی از ضلع شمال شرقی به سمت شرق و در حدود 5/31 کیلومتر معادل 17 مایل دریایی واقع شده است. فاصله‌ی مستقیم خارگ تا دهانه‌ی ورودی خور موسی حدود 150 کیلومتر معادل 81 مایل دریایی است.
در امتداد ضلع شمالی خارگ، جزیره‌ی غیر مسکونی خارگو، در فاصله‌ی 6/3 کیلومتری واقع شده است. محیط جزیره‌ی خارگ با لحاظ‌کردن فضاهای استحصال‌شده در دهه‌ی 80 به‌منظور توسعه‌ی مجتمع پتروشیمی، توسعه‌ی فرودگاه، توسعه‌ی فضای بندر مروارید، استحصال ساحل شرقی و احداث برج کنترل اداره بندر و دریانوردی، حدود 7/33 کیلومتر است. مساحت خارگ با استناد به کتاب‌ها، مقالات، مصاحبه‌ها و نشریات موجود، 32 کیلومتر مربع اعلام شده است ولی با توجه به این‌که شکل هندسی خارگ نامنظم است و حداکثر طول آن 8/7 کیلومتر و عرض آن بین 4/2 تا 3/5 کیلومتر متغیر است، پس این عدد مبین مساحت دقیق خارگ نیست و طبق یک محاسبه‌ی غیر حرفه‌ای، مساحت آن حدود 22 کیلومتر مربع تخمین زده می‌شود. شکل 1، موقعیت جزیره‌ی خارگ و خارگو در خلیج‌فارس را نشان می‌دهد.
جنس بستر دریا در اطراف خارگ در بخش‌های مختلف، متفاوت است. در مجاورت سواحل خارگ و جزیره‌ی خارگو، جنس بستر دریا غالبا سنگ‌های مرجانی است و سطح وسیعی را پوشش داده است. در فواصل دور از ساحل، جنس بستر، ماسه‌ای و در بخش‌های وسیعی نیز گلی است. رسوبات ناشی از جریان سیلاب‌ها و رودخانه‌های منتهی به خلیج‌فارس، نقش زیادی در تغییر پوشش ماسه‌ای به گل‌ولای چسبنده داشته است. با توجه به جنس بستر دریا در این منطقه، قابلیت نگهداری لنگر برای کشتی‌های نفتکش در اطراف خارگ مناسب است و تقریبا در سراسر نقاط پیرامون جزیره، شرایط مشابهی وجود دارد. 
 
شرایط استراتژیک خارگ 
جزیره‌ی خارگ دارای بزرگ‌ترین ترمینال نفتی خاورمیانه است و بیش از 90 درصد صادرات نفت خام کشور از طریق پایانه‌های نفتی این جزیره صورت می‌پذیرد. از آن‌جا که درآمد اصلی کشور از فروش نفت خام است، بنابراین می‌توان به اهمیت فوق‌العاده‌ی این جزیره‌ی نفتی پی برد.
از ویژگی‌های منحصربه‌فرد خارگ این است که جزء بنادر نادری به‌حساب می‌آید که میزان رسوب سالیانه‌ی آن بسیار ناچیز است و اصلا نیاز به لایروبی ندارد و به دلیل ارتفاعات مسطح و گسترده‌ی مشرف به ترمینال‌های نفتی، انتقال نفت از مخازن مستقر در ارتفاعات به اسکله‌ها و کشتی‌ها، به سهولت انجام می‌شود. به دلیل نامحدودبودن فضای پیرامون اسکله‌ها و عمق کافی، پهلودهی و جداسازی کشتی‌های نفتی با ایمنی بسیار بالا انجام می‌شود.
بارزبودن نقش خارگ در اقتصاد کشور و اهمیت استراتژیک آن، موجب شد تا در طول هشت سال جنگ با عراق این جزیره بیش از دو هزار و 800 بار مورد حمله‌ی هوایی قرار بگیرد. در این دوران، تاسیسات و ترمینال‌های نفتی به‌شدت آسیب دیدند و نفتکش‌های زیادی در اسکله‌های این جزیره و لنگرگاه مورد حمله قرار گرفتند و تعدادی نیز غرق شدند. شدیدترین حالت، مربوط به نفتکش «سون بونگ» است که در سال 1364 پس از بارگیری 300 هزار تن نفت خام در اسکله‌ی «آذرپاد»، مورد حمله‌ی موشکی هواپیماهای نظامی عراق قرار گرفت و چندین شبانه‌روز در آتش سوخت و مقادیر زیادی نفت خام نیز به دریا سرازیر شد. (شکل 2) در زمان اصابت موشک و ایجاد شرایط بحرانی در خارگ، با تصمیم فوری مسئولان وقت، با درنظرگرفتن خطرات انفجار‌های بعدی و دشواری حمل کشتی، آلودگی شدید نفتی و سرایت آتش‌سوزی به تاسیسات پیرامون خارگ، بهترین مکان برای انتقال کشتی، ساحل غربی خارگ، نقطه‌ای در فاصله‌ی 300 متری خشکی و در فاصله‌ی ایمن از اسکله‌ی آذرپاد در نظر گرفته شد.
 
 شرایط آب‌وهوایی خارگ
این جزیره دارای آب‌وهوای گرم و مرطوب است. میانگین دمای سالانه‌ی آن 25 درجه‌ی سانتی‌گراد و رطوبت نسبی این جزیره، 6/61 درصد است. رطوبت هوا در تابستان گاهی به 90 درصد نیز می‌رسد. جهت غالب باد در طول سال، شمال و شمال غربی است. این منطقه در طول سال تحت تاثیر بادهای محلی استان بوشهر قرار دارد. بادهای محلی استان بوشهر در حقیقت قسمتی از توفان‌های خلیج‌فارس است که در اثر اختلاف فشار بین صحرای عربستان و ارتفاعات جنوبی ایران در فصول مختلف پدید می‌آید. این بادها تقریبا در تمام سواحل خلیج‌فارس می‌وزند و در نقاط مختلف خلیج‌فارس اسامی متفاوتی دارند.
 
 بررسی سمت و سرعت باد در خارگ
بادهای موسمی خلیج‌فارس دربرگیرنده‌ی کلیه‌ی مناطق بوده و جزیره‌ی خارگ نیز در طول سال، بادهای مختلفی را تجربه می‌کند. مهم‌ترین بادهای موسمی منطقه عبارتند از: باد شمال، باد لحیمر، باد لچیزب، باد قوس، باد طلوع سهیل و باد غروب سهیل.
بیشتر بادهای محلی در فصل پاییز و زمستان می‌وزند. بر اساس گزارش سازمان هواشناسی استان بوشهر، ایستگاه خارگ، سرعت و جهت وزش بادهای سالیانه‌ی خارگ دارای روند تقریبا مشابهی در مقایسه با سال‌های گذشته است. بدین صورت که جهت غالب بادهای منطقه‌ی خارگ، شمال و شمال غربی گزارش شده است. 
 
 مشخصات جزر و مدی منطقه خارگ
خلیج‌فارس حوزه‌ی آبی است که به‌طور مستقیم تحت تاثیر جریانات جزر و مدی دریای عمان قرار دارد. انرژی جزر و مدی دریای عمان با ایجاد اختلاف ارتفاع در سمت غرب و شرق تنگه‌ی هرمز، انرژی خود را به داخل خلیج‌فارس منتقل کرده و در بخش‌های مختلف توزیع می‌کند. سطوح جزر و مدی خارگ نسبت به خط مبنای ثابت1 بر اساس نقشه‌های دریایی معتبر و طرح ملی پایش و مطالعات شبیه‌سازی سواحل کشور، به شرح زیر است:
جدول 1: سطوح مختلف جزر و مد در جزیره‌ی خارگ بر اساس نقشه‌های دریایی بین‌المللی
Heights in meters above Datum Long
E Lat
N Place
MLLW MHLW MLHW MHHW
0.6 1.1 1.3 2.0 050°20′ 29°16′ Jazireh-ye Khark
منبع: نقشه‌ی دریایی شماره‌ی 11، چاپ انگلیس، نسخه‌ی 2014
 
 
مهم‌ترین اسکله‌های صادراتی خارگ
1 ـ اسکله‌ی T (تی)2
اسکله‌ی تی یا اسکله‌ی شرقی خارگ، در سال 1333 با هدف پذیرش کشتی‌های نفتکش به‌منظور صادرات نفت خام ساخته شده است. طول اسکله، هزار و 840 متر است. عمق آب در محل پهلوگیری این اسکله حداقل 17 متر و حداکثر 23 متر است. این اسکله در ابتدا دارای 10 پست پهلوگیری به‌منظور تحویل هم‌زمان نفت خام به نفتکش‌ها بوده ولی در زمان جنگ تحمیلی به‌طور مستمر مورد اصابت موشک قرار گرفت و در حال حاضر قابلیت پذیرش هم‌زمان شش فروند کشتی را دارد. 
 
2 ـ اسکله‌ی نفتی آذرپاد یا سی‌آیلند3
اسکله‌ی نفتی آذرپاد با مالکیت شرکت پایانه‌های نفتی ایران در بخش غربی جزیره قرار دارد. طول اسکله، هزار و 100 متر و ظرفیت پذیرش آن، سه فروند کشتی سوپرتانکر با کاربری صادرات نفت خام است. عمق آب در محل پهلوگیری این اسکله، حداقل 32 متر و حداکثر 34 متر است و هیچ‌گونه محدودیتی حتی در پذیرش بزرگ‌ترین کشتی‌های نفتکش دنیا را ندارد. 
 
3 ـ اسکله‌ی پتروشیمی 
این اسکله با مالکیت شرکت پتروشیمی خارگ در فاصله‌ی 610 متری از جنوب اسکله‌ی تی قرار دارد و دارای دو پستِ پهلوگیری است. کاربری این اسکله‌ی 575 متری، صادرات گازهای مایع نظیر بوتان، پروپان، متان، متانول، نفت کوره و گوگرد است. بارگیری گوگرد در این اسکله به صورت دانه‌بندی4 و از طریق یک تسمه‌نقاله انجام می‌شود. عمق اسکله حدود 12 متر است. از پسکرانه‌ی این اسکله تا فاصله‌ی حدود 5/1 کیلومتر به سمت جنوب غربی، بخشی از ارتفاعات جزیره و همچنین کوه «گردن‌اشتر» قرار دارد که پناهگاه مناسبی را در زمان وزش بادهای شمالی و شمال غربی (در فضایی که فاصله‌ی آن حدود یک کیلومتری ضلع جنوبی اسکله‌ی پتروشیمی است) برای شناورهای سنتی و یدک‌کش‌ها فراهم کرده است. این محل در حال حاضر نیز با وجود این‌که بخش اعظم کوه برای استحصال و توسعه‌ی پروژه‌های پتروشیمی برداشته شده است، مورد استفاده‌ی شناورها قرار می‌گیرد. در این شرایط، شناورهای یادشده به‌طور معمول در فاصله‌ی کمتر از نیم مایل دریایی نسبت به ساحل جنوب خارگ لنگر‌اندازی می‌کنند تا از تلاطم امواج و شدت باد در امان باشند. شکل 4، اسکله‌ی پتروشیمی خارگ را به‌طور کامل نشان می‌دهد. در بخش بالا، سمت راست، اسکله‌ی فلات قاره خارگ نیز نمایان است. همچنین شناورهای عملیاتی، خدماتی، تدارکاتی و نفر‌بر تملیکی و استیجاری شرکت یادشده در این اسکله پهلوگیری می‌کنند. 
 
3 ـ اسکله‌ی ان‌جی‌ال5
این اسکله در بخش شمال غربی خارگ در حال ساخت است و در آینده‌ی نزدیک به‌منظور صادرات گازهای مایع مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
 
مهم‌ترین اسکله‌های تدارکاتی خارگ
1 ـ اسکله‌ی مروارید
این اسکله با مالکیت سازمان بنادر و دریانوردی، کاربری تدارکاتی و مسافری داشته و در محدوده‌ی شمال غربی خارگ قرار دارد. تردد عمده‌ی شناورها در این اسکله در مسیر خارگ ـ گناوه انجام می‌شود. عمق آب در این اسکله در جزر کامل حدود چهار متر است. در بخش جنوبی اسکله، ترمینال مسافری قرار دارد. شناور ناجی متعلق به سازمان بنادر و دریانوردی برای انجام عملیات جست‌وجو و نجات دریایی در این اسکله مستقر است.
 
2 ـ اسکله‌ی عملیات دریایی پایانه‌ی نفتی
این اسکله‌ی عملیاتی متعلق به شرکت پایانه‌های نفتی ایران است و در ابتدای ساقه‌ی اسکله‌ی نفتی تی قرار دارد. کلیه‌ی یدک‌کش‌های عملیاتی این شرکت، در این اسکله مستقر هستند. (شکل 6) در بخش مقابل این اسکله، اسکله‌ی کالا به‌منظور پهلوگیری بارج و یدک‌کش و یک اسکله‌ی شناور6، برای پهلوگیری کشتی مسافربری قرار دارد.
 
3 ـ اسکله‌ی فلات قاره خارگ
این اسکله متعلق به شرکت نفت فلات قاره‌ی خارگ است. کلیه‌ی شناورهای خدماتی، تدارکاتی و یدک‌کش‌های تحت مالکیت و یا استیجاری این شرکت که عملیات مربوط به میادین نفتی اطراف خارگ را انجام می‌دهند، در این اسکله مستقر می‌شوند. با اکتشاف نفت در خلیج‌فارس و فعال‌شدن شرکت «آیپک» در سال 1338، استخراج نفت در منطقه‌ی فراساحلی خارگ، نخستین بار عملیاتی شد. میادین نفتی درود، ابوذر و فروزان ازجمله تاسیسات مهم تحت مالکیت شرکت نفت فلات قاره هستند.
با توجه به این‌که در این تحقیق، یکی از معیارهای مهم در تعیین پناهگاه امن دریایی پیرامون خارگ، فاصله‌ی نقاط پیشنهادی تا خطوط لوله‌ی نفت در بستر دریاست و در مرحله‌ی تجزیه‌وتحلیل نیازمند برخی اطلاعات اولیه در مورد علت وجودی این لوله‌ها، مشخصات و دلیل اهمیت آن‌ها خواهیم بود، لذا در این بخش به معرفی میدان‌های نفتی در اطراف خارگ می‌پردازیم.
 
میدان‌های مهم نفتی در اطراف جزیره‌ی خارگ7
1 ـ میدان نفتی ابوذر
این میدان نفتی در جنوب غربی و در فاصله‌ی 76 کیلومتری از جزیره‌ی خارگ قرار گرفته است. میدان نفتی ابوذر دارای 89 حلقه چاه است و در حال حاضر تولید روزانه‌ی آن در حدود 185 هزار بشکه نفت خام است. نفت این میدان به‌وسیله‌ی خط لوله‌ی 24 اینچی از زیر دریا به جزیره‌ی خارگ برای فراوری و ذخیره‌سازی ارسال می‌شود. 
2 ـ میدان نفتی درود
این میدان نفتی با وسعتی بیش از جزیره‌ی خارگ در زیر این جزیره و آب‌های اطراف آن قرار دارد و شامل دو بخش خشکی و دریاست که اصطلاحا آن‌ها را درود 1 و2 می‌نامند و تاسیسات ساحلی آن نیز تحت عنوان درود 3 شناخته می‌شود. تولید این میدان، نخستین بار از سال 1343 با حفر 18 حلقه چاه در دریا و 24 حلقه چاه در خشکی آغاز شد. این میدان نفتی، در حال حاضر دارای 53 حلقه چاه بوده و ظرفیت تولید آن 170 هزار بشکه در روز است که پس از تصفیه‌ی‌ اولیه و ثانویه در کارخانه خشکی، به مخازن ذخیره‌‌سازی ارسال می‌‌شود. شبکه‌ای از خطوط لوله که در جنوب غربی خارگ گسترش یافته، مربوط به این میدان نفتی است. تراکم این شبکه در مقایسه با سایر خطوط لوله پیرامون خارگ بیشتر است. شناورهای کوچک اغلب در زمان تردد، از حد فاصل چاه‌های این میدان و ساحل خارگ عبور می‌کنند ولی شناورهای بزرگ به‌خصوص کشتی‌هایی که عازم بندر امام خمینی(ره) هستند، از فضای ماورای این چاه‌ها و با فاصله‌ی حدود 10 مایل دریایی از ضلع غربی خارگ می‌گذرند. در واقع این بخش از آب‌های اطراف جزیره، از ترافیک بالایی برخوردار است و در تعیین جایگاه مناسب برای پناه‌دادن به کشتی‌ها، این مسئله باید مد نظر قرار گیرد.
 
3 ـ میدان نفتی نوروز
این میدان نفتی در 97 کیلومتری منطقه‌ی «بهرگان» قرار دارد و در ابتدا دارای 14 حلقه چاه فعال بوده است که در خلال جنگ تحمیلی تاسیسات آن تقریبا به طول کامل منهدم شد. با پایان جنگ، بازسازی موقت تاسیسات در دریا و خشکی انجام شد و طرح توسعه و نوسازی میدان نوروز شامل حفاری 17 حلقه چاه جدید افقی، یک سکوی بهره‌برداری حفاری، یک سکوی چاه و یک سکوی مسکونی در برنامه قرار گرفت. با اتمام طرح، در نیمه‌ی اول سال 1384 تولید از این میدان با میزان 90 هزار بشکه در روز آغاز شد و از طریق خط لوله‌ی 22 اینچی به میدان نفتی سروش منتقل شد. پس از فراوری نهایی آن نیز در یک سکوی مجزا در میدان سروش به پایانه‌ی صادراتی یا شناور سورنا منتقل، ذخیره و صادر می‌شود.
 
4 ـ میدان نفتی مشترک فروزان
این میدان در 100 کیلومتری جنوب شرقی جزیره‌ی خارگ قرار دارد. میدان فروزان دارای 53 حلقه چاه بوده و با میدان مرجان متعلق به عربستان سعودی، مشترک است. به همین دلیل بهره‌برداری از این میدان نفتی همواره مورد توجه خاص بوده است. نفت این میدان به‌وسیله‌ی خط لوله‌ی 20 اینچی از زیر دریا به تاسیسات خشکی در خارگ به‌منظور فراوری و ذخیره‌سازی ارسال می‌شود.
 
مهم‌ترین تاسیسات ساحلی خارگ
1 ـ کارخانه‌ی درود 3
طراحی و ایجاد تاسیسات جدید فراوری نفت خام در جزیره‌ی خارگ تحت عنوان درود 3 با ظرفیت 85 هزار بشکه در روز در سال 1386 به بهره‌برداری رسید. این کارخانه شامل بخش‌های گوناگونی ازجمله تاسیسات تزریق گاز، تاسیسات تزریق آب و شیرین‌سازی گاز است.
 
2 ـ آبگیر تصفیه‌خانه
این تاسیسات در میانه‌ی ساقه‌ی اسکله‌ی تی قرار دارند و آب دریا را به‌منظور تصفیه و تامین بخشی از آب شرب شهری به سایت آب‌شیرین‌کن منتقل می‌کنند. 
 
3 ـ لوله‌های آبگیر تاسیسات درود 3
این لوله‌ها در غرب خارگ و در یک سازه‌ی محافظت‌شده در فاصله‌ی 70 متری از ساحل به‌منظور آبگیری و انتقال به سیستم خنک‌کننده‌ی تاسیسات درود 3 احداث شده است. 
 
4 ـ لوله‌های آبریز تاسیسات درود 3
این لوله‌ها نیز در غرب جزیره و در فاصله‌ی 980 متری از جنوب لوله‌های آبگیری قرار دارند. آب خارج‌شده از تاسیسات درود 3 از طریق این لوله‌ها به سمت دریا سرازیر می‌شود.
 
انواع کشتی‌های ورودی به خارگ
ماهیت فعالیت بنادر، یکی از عوامل تعیین‌کننده در نوع کشتی‌های ورودی محسوب می‌شود. مثلا زمینه‌ی فعالیت بندر خارگ، عموما نفتی است و بدیهی است انتظار می‌رود تانکرهای نفتکش حجم غالب کشتی‌های وارده را به خود اختصاص بدهند. تنوع فعالیت بنادر، منجر به تنوع کشتی‌های ورودی می‌شود. این تنوع فعالیت و تنوع کشتی‌ها در جزیره‌ی خارگ به شرح زیر است:
 
1 ـ تانکر نفتکش 
بخش عظیمی از نفت خام خلیج‌فارس در لایه‌های زیرین بستر دریا ذخیره شده است و توسط کشورهای منطقه استخراج می‌شود. حفر چاه و دسترسی به منابع زیر زمینی، اولین گام در دستیابی به این منبع مهم انرژی است. متولی این کار مهم در کشور، شرکت ملی حفاری و شرکت نفت فلات قاره است. مهم‌ترین سکوهای استخراج نفت پیرامون خارگ عبارتند از: سکوی نفتی سروش، سکوی نفتی فروزان و سکوی نفتی ابوذر که جملگی تحت مالکیت شرکت نفت فلات قاره هستند.
نفت خام و گازهای همراه نفت، پس از استخراج، توسط لوله‌های زیر آبی به جزیره‌ی خارگ انتقال می‌یابند. در مرحله‌ی نخست پس از رسیدن نفت خام به خشکی، تاسیسات درود 3 متعلق به شرکت نفت فلات قاره، نفت دریافتی را به‌منظور بهبود کیفیت و جداسازی گازهای ترش و شیرین همراه، تا حدودی پالایش کرده و مواد تفکیک‌شده شامل نفت خام و گازهای شیرین را تحویل مخازن نفتی8 تحت مالکیت پایانه‌‌ی نفتی و مجتمع پتروشیمی می‌دهد. این مرحله پایان ماموریت شرکت نفت فلات قاره است. نفت خام به مخازن ذخیره‌ی نفت انتقال می‌یابد. تعداد 46 مخزن، متعلق به شرکت پایانه‌های نفتی، کار ذخیره‌ی نفت را انجام می‌دهند. گازهای استحصال‌شده نیز به‌منظور تفکیک و خلوص بیشتر به مجتمع پتروشیمی خارگ منتقل می‌شوند. نفت خام با درجات سبک و سنگین از طریق اسکله‌های نفتی شرقی و ترمینال آذرپاد صادر می‌شود. گازهای همراه نفت نیز توسط مجتمع پتروشیمی پس از فرآیند‌های شیمیایی به محصولات باارزشی نظیر گاز بوتان، گاز پروپان، گاز متان، گاز متانول، گوگرد و نفتا تبدیل و از طریق اسکله‌های اختصاصی صادر می‌شود. در نتیجه‌ی این فعالیت‌ها، ورود کشتی‌های نفتکش، کشتی‌های حمل گاز مایع، حمل مواد شیمیایی و فله‌بر عمومی به خارگ ضرورت می‌یابد. ورود این کشتی‌ها نیز مستلزم دراختیارداشتن یدک‌کش‌های قوی به‌منظور عملیات راهنمایی9 یا پهلودهی و جداسازی از اسکله، شناورهای خدماتی10، شناورهای نفربر11، شناورهای جمع‌آوری آلودگی‌های نفتی، شناور راهنمابر و شناورهای آتش‌خوار به‌منظور مواقع اضطراری است.
تا اواخر آبان‌ماه 1393 نفت خام میدان‌های نفتی سروش و نوروز با دو خط لوله‌ی 16 اینچی وارد شناور ذخیره‌ساز سورنا12 می‌شد و در 21 مخزن جداگانه با ظرفیت 2/2 میلیون بشکه ذخیره و آماده صادرات می‌شد. سورنا یک کشتی تک‌جداره با طول 372 متر، عرض 55 متر و ارتفاع 30 متر، در واقع یک تانکر بود که با استقرار در نزدیکی سکوی سروش در فاصله‌ی 120 کیلومتری شمال شرقی خارگ، کار ذخیره و صادرات نفت خام را انجام می‌داد. از تاریخ 25 آبان‌ماه 1393 یک فروند نفتکش جدید با نام خلیج‌فارس، جایگزین کشتی سورنا شد تا عملیات ذخیره‌سازی و صادرات نفت خام منطقه‌ی سروش را انجام دهد. از این شیوه در بسیاری از کشورهای دنیا به‌ویژه در دریای شمال و خلیج مکزیک نیز استفاده می‌شود.
 
2 ـ بارج و یدک‌کش
به دلیل استمرار توسعه و ساخت‌وساز در خارگ و محدودیت منابع مورد نیاز برای این کار (نظیر مصالح ساختمانی، شن و ماسه، سنگ، آهن‌آلات و...) کلیه‌ی این ملزومات توسط بارج و یدک‌کش وارد منطقه می‌‌شود. 
 
3 ـ لندینگ‌کرافت
نیاز به جابه‌جایی وسایل نقلیه‌ی شخصی و تریلی‌های حمل مواد صنعتی، مصالح ساختمانی و بانکرهای حمل مواد شیمیایی، موجب رونق فعالیت لندینگ‌کرافت‌ها در مسیرهای دریایی خارگ به بنادر بوشهر و گناوه شده است.
 
4 ـ کشتی مسافربری
مهم‌ترین وسیله‌ی جابه‌جایی مردم جزیره‌ی خارگ، شناورهای مسافربری هستند. از زمان قدیم جابه‌جایی مردم توسط شناورهای خدماتی، موتورلنج‌ها و قایق‌های موتوری انجام می‌شده و امروز کشتی‌های مسافربری در مسیرهای دریایی بین خارگ ـ بوشهر و خارگ ـ گناوه به صورت روزانه فعالیت می‌کنند. سالانه حدود 250 هزار مسافر از طریق این مسیرهای دریایی جابه‌جا می‌شوند.
 
5 ـ موتورلنج باری
تجارت کالا بین خارگ و کشورهای حوزه‌ی خلیج‌فارس از دیرباز وجود داشته است. این امر موجب تردد شناورهای سنتی (موتورلنج) در مسیر خارگ به کشورهای امارات و کویت شده است.
 
6 ـ شناورهای صیادی 
بخشی از جمعیت خارگ دارای شغل صیادی بوده و از این طریق امرار معاش می‌کنند. حدود 100 فروند قایق صیادی و دو فروند موتورلنج صیادی تحت نظارت شیلات و تعاونی صیادان در این منطقه فعال هستند. 
 
پناهگاه‌های سنتی در خارگ
از زمان قدیم به دلیل موقعیت جغرافیایی خارگ، شناورهای عبوری کوچک در هنگام بروز وضعیت جوی نامساعد در اسرع وقت خود را به خارگ می‌رساندند و با توجه به جهت وزش باد در اطراف این جزیره پناه می‌گرفتند. این کار در حال حاضر نیز ادامه دارد و در زمان‌های یادشده، شاهد تجمع انواع شناورهای فلزی کوچک و چوبی در اطراف خارگ و جزیره‌ی خارگو هستیم. مهم‌ترین محل‌های تجمع این شناورها در زمانی که جهت باد، شمال یا شمال غربی باشد، در فاصله‌ی کمتر از یک مایلی محدوده‌ی مقابل اسکله‌ی پتروشیمی و گاهی در ضلع شرقی جزیره‌ی خارگو بوده و در زمان‌هایی که جهت باد، جنوب شرقی یا شرقی باشد، به ضلع غربی جزیره‌ی خارگو و ضلع شمالی جزیره‌ی خارگ در محدوده‌ی مقابل پلاژ تغییر می‌یابد.
 
لنگرگاه‌های رسمی خارگ
به دلیل استقرار مداوم نفتکش‌ها در لنگرگاه‌های رسمی خارگ، این محل‌ها به دلیل مسائل ایمنی، گزینه‌ی مناسبی برای تخصیص پناهگاه امن دریایی نخواهند بود؛ بنابراین فضاهای اختصاصی یادشده، از طرح امکان‌سنجی حذف می‌شوند. موقعیت لنگرگاه‌های رسمی خارگ در سال 1384 پس از بررسی‌های فنی، جانمایی شدند و از طریق سازمان بنادر و دریانوردی طی اعلامیه‌ی دریایی شماره‌ی 2005/06 به مجامع بین‌المللی مربوطه ابلاغ و در نقشه‌های مربوطه اعمال شد.
چهار لنگرگاه اختصاصی پیرامون اسکله‌های خارگ تعیین شده است. هر یک دارای شکل هندسی چهارگوش هستند و با حروف انگلیسی از position A1 تا position A4 نام‌گذاری شده‌اند .لنگرگاه شماره‌ی 1 برای کشتی‌های نفتی که مقرر شده در اسکله‌ی آذرپاد یا سی‌آیلند پهلو داده شوند، اختصاص یافته است. لنگرگاه شماره‌ی 2 مختص کشتی‌های حمل مواد شیمیایی و حمل گاز مایع است که در اسکله‌ی پتروشیمی پهلوگیری می‌کنند و لنگرگاه شماره‌ی 3 برای کشتی‌های نفتی که منتظر دستور پهلوگیری در اسکله‌ی تی هستند، در نظر گرفته شده است. لنگرگاه شماره‌ی 4 نیز برای عملیات کشتی‌به‌کشتی اختصاص یافته است. در حال حاضر از این لنگرگاه‌ها به‌طور مستمر استفاده می‌شود و شناورهای ورودی به خارگ، به‌خصوص نفتکش‌ها به این محدوده‌ها هدایت می‌شوند. در جدول 2، موقعیت جغرافیایی و کاربری هر لنگرگاه مشخص شده است.   |
 
۲۵ تیر ۱۴۰۱ ۰۸:۴۱
کد خبر : ۵۸,۸۱۹

ارسال نظرات

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید